Witamina D, kluczowa dla naszego zdrowia, występuje w dwóch głównych odmianach: D2, znanym także jako ergokalcyferol, oraz D3 – cholekalcyferol. Choć obie są ważne, to D3 wykazuje wyższą aktywność biologiczną. Co odróżnia te dwie formy witaminy D i dlaczego są one tak istotne dla naszego organizmu? Oto nasze wyjaśnienia.
Przeczytaj również: Top 10 najskuteczniejszych metod leczenia przeziębienia
Witamina D jest istotnym składnikiem odżywczym, niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania ciała. Jest to witamina rozpuszczalna w tłuszczach, występująca głównie w dwóch formach: D2 (ergokalcyferolu) i D3 (cholekalcyferolu).
Witamina D2 (ergokalcyferol)
Ergokalcyferol, czyli witamina D2, to jeden z dwóch głównych typów witaminy D. Ta forma pochodzi przede wszystkim z roślin i jest syntetyzowana przez grzyby oraz niektóre rośliny, na przykład pieczarki, wystawione na działanie światła słonecznego lub sztucznych źródeł UV. Chociaż witamina D2 znajduje się w niektórych roślinnych produktach, to większość ludzi otrzymuje witaminę D głównie z D3, pochodzącej z pokarmów zwierzęcych jak ryby, wątroba, jaja.
Witamina D3 (cholekalcyferol)
Cholekalcyferol, znany jako witamina D3, jest uważany za bardziej biologicznie aktywny w porównaniu z D2. Źródła D3 to między innymi:
Naukowcy z brytyjskich ośrodków badawczych przeprowadzili 12-tygodniowe badanie, koncentrując się na wpływie suplementacji witaminą D2 i D3 na ekspresję genów u kobiet. Wyniki wskazały, że tylko witamina D3 posiada właściwości stymulujące układ immunologiczny, pomagając zwalczać infekcje bakteryjne i wirusowe, w tym te spowodowane przez SARS-CoV-2. Prof. Colin Smith, jeden z autorów badania, podkreślił, że witamina D3 stymuluje kluczowe aspekty układu odpornościowego.
Witamina D najlepiej jest przyjmowana regularnie, najlepiej z posiłkiem bogatym w tłuszcze. Zalecana jest także suplementacja D3 rano, ze względu na jej potencjalny wpływ na rytm dobowy i sen. Dawki witaminy D powinny być dostosowane indywidualnie, biorąc pod uwagę wiek, wagę, płeć i styl życia.
Zalecane dawki witaminy D
W przypadku osób z nadwagą lub otyłością zalecana może być wyższa dawka D3, dostosowana do indywidualnych potrzeb.
Witamina D, niezależnie od formy D2 lub D3, nie działa w organizmie bezpośrednio po przyjęciu. Jest to związek prohormonalny, który musi przejść dwuetapową aktywację metaboliczną. Pierwszy etap zachodzi w wątrobie, gdzie witamina D ulega hydroksylacji do 25-hydroksywitaminy D, oznaczanej jako 25(OH)D. To właśnie ten metabolit jest oznaczany w badaniach krwi i stanowi najlepszy wskaźnik zaopatrzenia organizmu w witaminę D.
Drugi etap aktywacji ma miejsce głównie w nerkach, gdzie 25(OH)D przekształcana jest w biologicznie czynną postać 1,25-dihydroksywitaminy D, czyli kalcytriol. To on oddziałuje na receptory witaminy D obecne w ponad 30 tkankach, w tym w kościach, mięśniach, jelitach, komórkach odpornościowych i mózgu. Badania wskazują, że witamina D3 skuteczniej podnosi i dłużej utrzymuje stężenie 25(OH)D we krwi niż D2, co przekłada się na stabilniejszą odpowiedź biologiczną organizmu.
Różnice te wynikają z odmiennej struktury chemicznej obu form. Ergokalcyferol szybciej ulega degradacji i słabiej wiąże się z białkiem transportującym witaminę D we krwi. W praktyce oznacza to, że przy tej samej dawce suplementacyjnej efekt kliniczny D3 jest silniejszy i bardziej przewidywalny, co ma istotne znaczenie w profilaktyce niedoborów.
Choć niedobór witaminy D jest zjawiskiem powszechnym, coraz częściej zwraca się uwagę również na problem jej nadmiernej suplementacji. Optymalne stężenie 25(OH)D w surowicy u osób dorosłych mieści się zazwyczaj w przedziale 30 do 50 ng/ml. Wartości poniżej 20 ng/ml uznawane są za niedobór, natomiast stężenia przekraczające 100 ng/ml mogą prowadzić do działań niepożądanych.
Przedawkowanie witaminy D nie wynika z ekspozycji na słońce ani z diety, lecz niemal wyłącznie z długotrwałego stosowania zbyt wysokich dawek suplementów. Toksyczność objawia się głównie hiperkalcemią, czyli podwyższonym stężeniem wapnia we krwi. Może to prowadzić do nudności, osłabienia, zaburzeń rytmu serca, kamicy nerkowej oraz uszkodzenia nerek.
Ryzyko to dotyczy szczególnie osób przyjmujących jednocześnie wysokie dawki wapnia, pacjentów z chorobami nerek, sarkoidozą lub innymi schorzeniami ziarniniakowymi. Z tego względu suplementacja witaminy D, zwłaszcza w dawkach przekraczających 2000 do 4000 IU dziennie, powinna być oparta na badaniach laboratoryjnych i okresowej kontroli stężenia 25(OH)D.
Działanie witaminy D w organizmie jest ściśle powiązane z innymi mikroskładnikami. Kluczową rolę odgrywa magnez, który jest niezbędny do prawidłowej aktywacji witaminy D w wątrobie i nerkach. Niedobór magnezu może prowadzić do sytuacji, w której suplementacja witaminą D nie przynosi oczekiwanych efektów, mimo prawidłowych dawek.
Istotna jest także relacja witaminy D z wapniem i witaminą K2. Witamina D zwiększa wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego, natomiast witamina K2 odpowiada za jego prawidłowe kierowanie do kości i zapobieganie odkładaniu się w ścianach naczyń. Z tego względu coraz częściej podkreśla się znaczenie zrównoważonej suplementacji, szczególnie u osób starszych i z chorobami układu sercowo naczyniowego.
Warto również pamiętać o interakcjach z lekami. Glikokortykosteroidy, leki przeciwpadaczkowe oraz niektóre preparaty stosowane w leczeniu chorób tarczycy mogą obniżać stężenie witaminy D lub zaburzać jej metabolizm. U pacjentów przewlekle leczonych farmakologicznie decyzja o dawkowaniu witaminy D powinna być skonsultowana z lekarzem.
Oznaczenie stężenia 25(OH)D we krwi jest wskazane u osób z objawami sugerującymi niedobór, takimi jak przewlekłe zmęczenie, bóle mięśniowe, obniżona odporność, częste infekcje lub zaburzenia nastroju. Badanie to jest również zalecane przed rozpoczęciem długotrwałej suplementacji wysokimi dawkami.
Do grup szczególnego ryzyka należą osoby starsze, u których zdolność syntezy skórnej witaminy D spada nawet o 75 procent w porównaniu z młodymi dorosłymi. Narażeni są także mieszkańcy krajów o umiarkowanej szerokości geograficznej, osoby pracujące w pomieszczeniach zamkniętych, osoby z otyłością, ponieważ witamina D jest magazynowana w tkance tłuszczowej, oraz pacjenci z zespołami złego wchłaniania.
Coraz więcej badań wskazuje również na częste niedobory witaminy D u kobiet w ciąży i karmiących piersią, co może mieć konsekwencje dla rozwoju układu kostnego i odpornościowego dziecka. Regularna diagnostyka i indywidualnie dobrana suplementacja stanowią w tych grupach istotny element profilaktyki zdrowotnej.
Źródła:
Mayo Clinic. Vitamin D deficiency. Symptoms and causes.
PubMed Central, NIH. Vitamin D status and health outcomes. A systematic review.
Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.
Tak, przedawkowanie witaminy D jest możliwe, szczególnie przy nadmiernym stosowaniu suplementów. Objawy mogą obejmować nudności, osłabienie, nadmierne pragnienie i problemy z nerkami. Zawsze ważne jest przestrzeganie zalecanych dawek i konsultowanie się z lekarzem.
Niedobór witaminy D może objawiać się zmęczeniem, bólami kości i mięśni, osłabieniem oraz depresją. Długotrwały niedobór może prowadzić do osteoporozy i innych problemów zdrowotnych.
Ekspozycja na słońce jest skutecznym sposobem na zwiększenie poziomu witaminy D, ale wymaga umiaru ze względu na ryzyko uszkodzenia skóry przez promieniowanie UV. Zaleca się krótkie, regularne ekspozycje, unikając godzin największego nasłonecznienia.
Prosty formularz! Wybierz godzinę konsultacji i oczekuj na kontakt z lekarzem online
