Ortopedia

Czy płaskostopie jest niebezpieczne?

płaskostopie ortopedia

Płaskostopie jest powszechnym schorzeniem, w którym łuki po wewnętrznej stronie stóp spłaszczają się pod naciskiem. Kiedy ludzie z płaskostopiem wstają, ich stopy są skierowane na zewnątrz, a całe podeszwy stóp opadają i dotykają podłogi. Płaskostopie może wystąpić, gdy łuki nie rozwijają się prawidłowo w dzieciństwie. Może również rozwinąć się w późniejszym etapie życia, na przykład po urazie lub w wyniku prostego zużycia związanego z wiekiem.

Co to jest płaskostopie?

Płaskostopie to stan, w którym cała podeszwa stopy styka się z podłożem. Płaskostopie jest dość powszechne u dzieci ze względu na to, że ich kości i stawy są nadal niezwykle elastyczne. U większości dzieci łuk stopy kształtuje się między 3. a 10. rokiem życia. Także osoby, u których płaskostopie zostaje na dłużej, często nie wymagają leczenia. Jeśli uważasz, że Twoje dziecko ma płaskostopie, porozmawiaj z lekarzem. Nie próbuj leczyć tego stanu bez porady pediatry.

Stopa składa się z wielu kości i stawów połączonych mięśniami, ścięgnami i więzadłami. Łuki zapewniają sprężystość kroku i pomagają rozłożyć ciężar ciała na stopach i nogach. Struktura łuków określa sposób chodzenia. Łuki muszą być zarówno mocne, jak i elastyczne, aby dostosować się do naprężeń i różnych powierzchni. Stopy osób z płaskostopiem mogą opadać na wewnętrzną stronę, gdy stoją i chodzą. Jest to znane jako nadpronacja i może również powodować wskazywanie stóp na zewnątrz.

Ludzie często mają płaskostopie w dzieciństwie. Jednak stan może rozwinąć się również w wieku dorosłym. Wiele osób z płaskostopiem nie ma żadnych objawów, choć zdarzają się pacjenci, którzy doświadczają różnych dolegliwości, które zależą od ciężkości stanu. Płaskostopie można mieć również w genach. Dodatkowo niektóre problemy zdrowotne zwiększają ryzyko płaskostopia, w tym:

  • uszkodzenie lub przeciążenie ścięgna mięśnia piszczelowego tylnego,
  • złamania kości i urazy więzadeł stopy,
  • zapalenie stawów, np. reumatoidalne zapalenie stawów,
  • uszkodzenie nerwów w przebiegu cukrzycy,
  • nadwaga i otyłość,
  • porażenie mózgowe,
  • zespół Downa,
  • nadmierna ruchomość stawów.

Czy płaskostopie jest groźne?

U części osób płaskie stopy powodują ból stóp, kostek, nóg lub pleców, zwłaszcza po długim staniu lub chodzeniu. Płaskostopie może wywołać:

Przewlekłe napięcie mięśni. Płaskie stopy nie są tak sprawne w utrzymywaniu stabilności ciała, jak stopy o normalnym łuku. W konsekwencji osoby z płaskostopiem są bardziej narażone na rozwój przewlekłego napięcia mięśni, ponieważ mięśnie ciała są zmuszone do kompensowania braku stabilności stopy. Podczas gdy twoje ciało może być w stanie przystosować się do braku podparcia stopy podczas codziennych czynności, większa aktywność może nasilić ból i napięcie mięśni.

Ból pleców i nóg. Prawidłowe stopy są zbudowane tak, aby utrzymywać całą dolną część ciała we właściwej konfiguracji podczas stania lub chodzenia. Płaskie stopy nie zapewniają tej samej podstawy dla zdrowej postawy. Gdy stopa opada w kierunku ziemi, dolne nogi mają tendencję do obracania się do wewnątrz. Ta rotacja do wewnątrz może wpływać na całą nogę, w tym biodra, co może sprzyjać bólowi nóg i pleców.

Problemy mięśniowo-szkieletowe. Gdy stopy nie zapewniają odpowiedniego podparcia, może to zwiększać ryzyko problemów ze stawami spowodowanych złą postawą i nienaturalnym chodem. Osoby z płaskostopiem mogą być bardziej narażone na urazy lub bóle stóp, kostek, kolan lub bioder.

Do lekarza warto zgłosić się, jeśli stopy bolą, są sztywne, słabe lub drętwieją, często dochodzi do urazów stóp lub kostek, pojawiają się problemy z chodzeniem lub równowagą, płaskostopie dotyczy tylko jednej stopy albo pojawiło się u osoby, która wcześniej go nie miała. Podczas konsultacji online lekarz zbierze wywiad i oceni, czy potrzebne jest badanie stóp w gabinecie albo skierowanie do ortopedy lub fizjoterapeuty.

Warto jednak mieć na uwadze, że wiele osób z płaskostopiem nie ma znaczących problemów ani nie wymaga leczenia. Lekarz może zalecić leczenie niechirurgiczne, jeśli odczuwasz bóle stopy, sztywność lub inne dolegliwości. Operacja jest potrzebna rzadko, gdy inne metody nie pomagają, a przyczyną są problemy z kośćmi, ścięgnami lub mięśniami.

Przeczytaj również, czy ciśnienie atmosferyczne wywołuje ból głowy?

Płaskostopie a biomechanika chodu, dlaczego stopa wpływa na całe ciało?

Płaskostopie nie jest wyłącznie problemem lokalnym ograniczonym do stopy. Zaburzenie łuku podłużnego zmienia sposób przenoszenia obciążeń podczas chodzenia i stania, co wpływa na całą biomechanikę narządu ruchu. W warunkach prawidłowych stopa działa jak elastyczny amortyzator, który rozprasza siły powstające przy kontakcie z podłożem. W płaskostopiu amortyzacja może być słabsza, a część obciążeń może przenosić się na stawy skokowe, kolana, biodra i kręgosłup.

Nadpronacja, często towarzysząca płaskostopiu, powoduje rotację wewnętrzną goleni i kości udowej. Z czasem może to prowadzić do przeciążeń struktur stawowych oraz nieprawidłowego ustawienia miednicy. Efektem może być szybsze zmęczenie oraz dolegliwości bólowe nawet przy umiarkowanej aktywności fizycznej.

Płaskostopie u dzieci i dorosłych, kiedy jest normą, a kiedy problemem?

U dzieci płaskostopie bardzo często ma charakter fizjologiczny i wynika z naturalnej elastyczności kości oraz obecności poduszeczki tłuszczowej w obrębie stopy. U większości dzieci łuk podłużny kształtuje się samoistnie, zwykle do około 10. roku życia, bez potrzeby interwencji medycznej. Brak bólu, prawidłowy rozwój ruchowy i symetryczna postawa zwykle przemawiają za obserwacją, a nie leczeniem.

Inaczej wygląda sytuacja u dorosłych, u których płaskostopie może mieć charakter nabyty. Najczęściej wiąże się z przeciążeniem ścięgna piszczelowego tylnego, urazami, nadwagą lub zmianami zwyrodnieniowymi. Płaskostopie dorosłych częściej przebiega z bólem i postępującą deformacją stopy. W takich przypadkach istotna jest wczesna diagnostyka, ponieważ nieleczone zmiany mogą prowadzić do trwałych zaburzeń funkcjonalnych i ograniczenia sprawności.

Powikłania płaskostopia, jakie problemy mogą pojawić się z czasem?

Płaskostopie może pozostawać bezobjawowe przez wiele lat, jednak u części osób prowadzi do rozwoju przewlekłych dolegliwości. Typowym problemem jest ból stóp i kostek, nasilający się po długim staniu lub chodzeniu. Z czasem mogą dołączyć bóle kolan, bioder oraz dolnego odcinka kręgosłupa, wynikające z zaburzonej osi kończyn dolnych.

U niektórych pacjentów obserwuje się zwiększoną podatność na urazy przeciążeniowe, takie jak zapalenie ścięgna Achillesa, zapalenie rozcięgna podeszwowego czy bóle piszczeli.

Leczenie i profilaktyka płaskostopia, co naprawdę przynosi efekty?

Postępowanie w płaskostopiu zależy od wieku pacjenta, stopnia deformacji oraz obecności objawów. U osób bez dolegliwości leczenie często nie jest konieczne, natomiast w przypadku bólu i ograniczeń funkcjonalnych podstawę terapii stanowią metody zachowawcze. Wkładki ortopedyczne mogą zmniejszyć ból i przeciążenia, choć nie zmieniają kształtu stopy.

Istotnym elementem leczenia jest również rehabilitacja, obejmująca ćwiczenia wzmacniające mięśnie stopy, łydki i uda oraz rozciąganie struktur nadmiernie napiętych. Utrzymanie prawidłowej masy ciała i odpowiednio dobrane obuwie mają znaczenie zarówno w terapii, jak i profilaktyce. Leczenie operacyjne rozważa się rzadko i zwykle tylko wtedy, gdy metody zachowawcze nie przynoszą poprawy, a deformacja prowadzi do istotnego upośledzenia funkcji stopy.

Źródła

  1. Mayo Clinic. Flatfeet – Symptoms and causeshttps://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/flatfeet/symptoms-causes/syc-20372604 (otwiera się w nowej karcie)
  2. NHS. Flat feethttps://www.nhs.uk/conditions/flat-feet/ (otwiera się w nowej karcie)
  3. Cleveland Clinic. Flat Feet (Pes Planus)https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/17005-flat-feet (otwiera się w nowej karcie)
  4. mp.pl. Płaskostopie u dorosłychhttps://www.mp.pl/pacjent/ortopedia/choroby-urazy/274631,plaskostopie-u-doroslych (otwiera się w nowej karcie)

Autor tekstu

Redaktorka medyczna i analityczka treści zdrowotnych.

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Zasady redakcyjne