Czego objawem jest katar?

Katar, określany również jako nieżyt nosa, jest jednym z najczęstszych objawów infekcji górnych dróg oddechowych oraz reakcji alergicznych. W języku potocznym oba pojęcia bywają używane zamiennie, jednak w praktyce medycznej odnoszą się do tego samego mechanizmu, czyli nadmiernej produkcji wydzieliny przez błonę śluzową nosa. Wodnisty lub gęstszy śluz może pojawić się nagle lub narastać stopniowo, a jego obecność bywa uciążliwa, choć w większości przypadków pełni funkcję ochronną.

Katar może być wywołany przez wiele czynników, od przeziębienia i grypy, przez alergie sezonowe, aż po niską temperaturę lub suche powietrze. Leczenie w typowych, niepowikłanych przypadkach ma charakter objawowy i obejmuje przede wszystkim odpowiednie nawodnienie organizmu, odpoczynek oraz wspieranie naturalnych mechanizmów oczyszczania nosa. Pomocne bywają aerozole z solą fizjologiczną oraz nawilżanie powietrza, zwłaszcza w okresie grzewczym.

Po co organizm wytwarza katar i jaką pełni on funkcję?

Choć katar jest objawem nieprzyjemnym, jego obecność ma istotne znaczenie dla ochrony organizmu. W momencie, gdy do nosa dostają się wirusy, bakterie, alergeny lub inne czynniki drażniące, błona śluzowa reaguje zwiększoną produkcją śluzu. Wydzielina działa jak bariera ochronna, która wiąże drobnoustroje oraz cząsteczki drażniące, zapobiegając ich dalszemu przedostawaniu się do dolnych dróg oddechowych.

Początkowo śluz jest zazwyczaj przezroczysty i wodnisty. Po kilku dniach może zmieniać barwę na żółtawą lub zielonkawą, co jest związane z obecnością komórek układu odpornościowego, a niekoniecznie z nadkażeniem bakteryjnym. Taka zmiana koloru sama w sobie nie świadczy jeszcze o infekcji wymagającej antybiotyku i mieści się w granicach prawidłowej odpowiedzi immunologicznej.

Jak nos oczyszcza powietrze i chroni drogi oddechowe?

Proces oddychania rozpoczyna się w nosie, który pełni funkcję naturalnego filtra. Powietrze wdychane przez nos zostaje oczyszczone, ogrzane i nawilżone, zanim dotrze do płuc. Błona śluzowa nosa jest bogata w gruczoły produkujące śluz oraz w rzęski, czyli mikroskopijne struktury przypominające włoski, które poruszają się w jednym kierunku.

Rzęski transportują śluz wraz z uwięzionymi drobnoustrojami do tylnej części gardła, skąd jest on połykany i neutralizowany przez kwas żołądkowy. Część wydzieliny może być także usuwana poprzez kichanie lub wydmuchiwanie nosa. Śluz zawiera przeciwciała i enzymy, które wspierają walkę z wirusami i bakteriami, dlatego jego obecność jest kluczowym elementem pierwszej linii obrony organizmu.

Czytaj też: Jak najlepiej spać przy katarze?

Najczęstsze przyczyny kataru i przewlekłego nieżytu nosa

Katar może pojawić się w odpowiedzi na bardzo różne bodźce, zarówno infekcyjne, jak i środowiskowe. W większości przypadków jest objawem łagodnym i samoograniczającym się, jednak u części osób może przybierać postać przewlekłą.

• infekcje wirusowe, w tym przeziębienie i grypa,
• alergie, zwłaszcza alergiczny nieżyt nosa wywołany pyłkami, kurzem lub roztoczami,
• niska temperatura i nagłe zmiany warunków atmosferycznych,
• zapalenie zatok przynosowych,
• suche powietrze, szczególnie w ogrzewanych pomieszczeniach,
• nadużywanie preparatów obkurczających błonę śluzową nosa,
• skrzywienie przegrody nosowej i polipy nosa,
• zmiany hormonalne, w tym ciąża,
• dym tytoniowy oraz inne zanieczyszczenia powietrza,
• wysiłek fizyczny, płacz lub spożywanie ostrych potraw.

Jeżeli katar utrzymuje się przez dłuższy czas lub towarzyszą mu inne niepokojące objawy, wskazana jest konsultacja z lekarzem w celu ustalenia dokładnej przyczyny.

Czy katar może być objawem COVID-19 lub innej infekcji wirusowej?

Katar i przekrwienie błony śluzowej nosa mogą występować również w przebiegu infekcji wywołanej przez wirusa SARS CoV 2. Choć objaw ten nie jest najbardziej charakterystyczny, bywa obserwowany zwłaszcza w łagodniejszych postaciach choroby oraz u osób zaszczepionych. Warto pamiętać, że katar rzadko występuje jako jedyny objaw COVID 19.

Do innych symptomów, które mogą towarzyszyć infekcji wirusowej, należą kaszel, gorączka, uczucie zmęczenia, bóle mięśni, ból gardła, utrata smaku lub węchu oraz dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. W przypadku podejrzenia zakażenia zaleca się kontakt z lekarzem oraz wykonanie odpowiedniego testu diagnostycznego.

Kiedy katar powinien skłonić do konsultacji lekarskiej?

W większości przypadków katar ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni i nie wymaga specjalistycznego leczenia. Istnieją jednak sytuacje, w których objaw ten może świadczyć o poważniejszym problemie zdrowotnym. Konsultacja lekarska jest zalecana, gdy katar utrzymuje się dłużej niż dziesięć dni, nasila się zamiast słabnąć lub towarzyszy mu wysoka gorączka, silny ból twarzy, duszność albo pogorszenie ogólnego stanu zdrowia.

Również nawracający lub przewlekły nieżyt nosa może wymagać diagnostyki w kierunku alergii, zmian anatomicznych lub chorób zatok. Wczesne rozpoznanie przyczyny pozwala na skuteczniejsze leczenie i ograniczenie ryzyka powikłań.

Źródła:

1. Mayo Clinic. Runny nose Causes.
2. Cleveland Clinic. Runny Nose (Rhinorrhea).
3. Verywell Health. Reasons You Have a Runny Nose. 

Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.