Rotawirus jest bardzo zaraźliwym wirusem wywołującym biegunkę. Rotawirusy są najczęstszą przyczyną ciężkich biegunek u niemowląt i małych dzieci na całym świecie. Szacuje się, że w 2004 r. infekcje rotawirusowe spowodowały około 527 000 zgonów, głównie w krajach rozwijających się.
Przeczytaj również, jak wykryć wrodzone choroby metaboliczne u dzieci?
Rotawirus to rodzaj infekcji, który występuje najczęściej u dzieci poniżej 5 roku życia. Jest wysoce zaraźliwy, a wirus, który go powoduje, łatwo się przenosi. Chociaż infekcja występuje najczęściej u małych dzieci, u dorosłych może również się rozwinąć się infekcja. Rotawirus to wirus, który powoduje biegunkę i inne objawy jelitowe. Powoduje stany zapalne w żołądku i jelitach. Mogą również powodować ciężką biegunkę, wymioty, gorączkę, ból brzucha i odwodnienie u niemowląt, małych dzieci i niektórych dorosłych. Leki mogą pomóc złagodzić objawy, ale nie ma bezpośredniego lekarstwa na rotawirusa. Nawet dzieci, które zostały zaszczepione przeciwko niej, mogą zachorować więcej niż jeden raz.
Infekcja rotawirusowa zwykle rozpoczyna się w ciągu dwóch dni od kontaktu z wirusem. Wczesne objawy to gorączka i wymioty, po których następuje wodnista biegunka trwająca od trzech do siedmiu dni. Infekcja może również powodować ból brzucha. U zdrowych osób dorosłych infekcja rotawirusem może powodować tylko łagodne oznaki i objawy lub wcale.
Skontaktuj się z lekarzem dziecka, jeśli:
Zadzwoń do lekarza, gdy… (objawy u dorosłych)
Zarazki rotawirusowe znajdują się w stolcu osoby zakażonej i mogą rozprzestrzeniać się na inne powierzchnie nieumytymi rękami po skorzystaniu z łazienki lub zmianie pieluchy. Jeśli te zarazki wejdą w kontakt z czyimiś ustami, następuje rozprzestrzenianie się fekalno-oralne. Rotawirus jest obecny w kale zakażonej osoby na dwa dni przed pojawieniem się objawów i do 10 dni po ustąpieniu objawów. W tym czasie wirus łatwo rozprzestrzenia się poprzez kontakt „ręka-usta” — nawet jeśli zarażona osoba nie ma objawów. Ludzie mogą przenosić rotawirusy bez żadnych objawów. Chociaż najczęściej dochodzi do rozprzestrzeniania się drogą fekalno-oralną, rotawirusem można zarazić się również poprzez jakikolwiek kontakt z płynami ustrojowymi osoby, która go ma, na przykład kichanie lub dotykanie klamek lub zabawek, które były dotykane przez dziecko, które to ma.
Możliwe jest zarażenie się rotawirusem więcej niż raz, nawet jeśli byłeś szczepiony. Jednak powtarzające się infekcje są zwykle mniej dotkliwe.
Nie ma żadnych bezpośrednich leków ani metod leczenia, które sprawią, że rotawirus zniknie. Leczenie obejmuje leki przeciwwirusowe, dostępne bez recepty leki przeciwbiegunkowe i antybiotyki. Głównym celem leczenia jest utrzymanie nawodnienia i komfortu, podczas gdy rotawirus wydostaje się z organizmu. Oto kilka wskazówek, co robić w międzyczasie:
Rotawirus charakteryzuje się wyjątkowo wysoką zakaźnością oraz zdolnością do szybkiego namnażania się w komórkach nabłonka jelitowego. Po wniknięciu do organizmu wirus atakuje enterocyty jelita cienkiego, prowadząc do ich uszkodzenia i zaburzenia wchłaniania wody oraz elektrolitów. Efektem tego procesu jest gwałtowna, wodnista biegunka, która u małych dzieci może doprowadzić do znacznej utraty płynów w bardzo krótkim czasie. Szacuje się, że u niemowląt odwodnienie może rozwinąć się już w ciągu 24 do 48 godzin od wystąpienia pierwszych objawów.
Okres wylęgania rotawirusa wynosi zazwyczaj od 1 do 3 dni, a największa zakaźność przypada na czas tuż przed pojawieniem się objawów oraz pierwsze dni choroby. Jedna osoba zakażona rotawirusem może wydalać nawet miliardy cząsteczek wirusa w jednym gramie stolca, co tłumaczy łatwość transmisji w środowiskach takich jak żłobki, przedszkola czy oddziały pediatryczne. Do zakażenia wystarczy minimalna dawka wirusa, co sprawia, że standardowe zasady higieny bywają niewystarczające bez dodatkowych środków ostrożności.
Choć rotawirus kojarzony jest głównie z ciężkimi biegunkami u niemowląt i małych dzieci, zakażenia u dorosłych również występują, zwłaszcza w okresach wzmożonej zachorowalności. U osób dorosłych przebieg choroby jest zazwyczaj łagodniejszy, co wynika z częściowo nabytej odporności po wcześniejszych kontaktach z wirusem. Objawy mogą ograniczać się do krótkotrwałej biegunki, nudności, osłabienia i bólu brzucha, a w niektórych przypadkach infekcja przebiega niemal bezobjawowo.
Nie oznacza to jednak, że rotawirus u dorosłych jest całkowicie niegroźny. Osoby starsze, przewlekle chore oraz z obniżoną odpornością są bardziej narażone na cięższy przebieg zakażenia, w tym ryzyko odwodnienia, zaburzeń elektrolitowych oraz zaostrzenia chorób współistniejących. W populacji seniorów nawet pozornie łagodna biegunka może prowadzić do hospitalizacji, szczególnie jeśli towarzyszy jej gorączka i ograniczone przyjmowanie płynów.
Najpoważniejszym zagrożeniem związanym z zakażeniem rotawirusem jest odwodnienie, które stanowi główną przyczynę hospitalizacji i zgonów w krajach o ograniczonym dostępie do opieki medycznej. U dzieci utrata płynów następuje bardzo szybko ze względu na mniejszą masę ciała i większe zapotrzebowanie na wodę w przeliczeniu na kilogram masy. Utrata zaledwie 5 do 10 procent masy ciała w postaci płynów może prowadzić do poważnych zaburzeń krążenia i pracy narządów.
Objawy odwodnienia obejmują zmniejszone oddawanie moczu, suchość błon śluzowych, zapadnięte gałki oczne, apatię oraz przyspieszone tętno. W ciężkich przypadkach dochodzi do zaburzeń świadomości i wstrząsu hipowolemicznego. Dlatego tak istotne jest wczesne rozpoznanie zagrożenia i szybkie wdrożenie doustnego nawadniania z użyciem płynów zawierających odpowiednie proporcje sodu, potasu i glukozy. W sytuacjach, gdy doustne przyjmowanie płynów jest niemożliwe, konieczne bywa leczenie dożylne.
Najskuteczniejszą metodą zapobiegania ciężkim zakażeniom rotawirusowym u dzieci są szczepienia ochronne. Wprowadzenie powszechnych programów szczepień w wielu krajach doprowadziło do spadku hospitalizacji z powodu biegunek rotawirusowych nawet o 70 do 90 procent. Szczepionki nie eliminują całkowicie ryzyka zakażenia, ale znacząco zmniejszają ciężkość przebiegu choroby i ryzyko odwodnienia.
Profilaktyka obejmuje również rygorystyczne przestrzeganie zasad higieny, zwłaszcza dokładne mycie rąk po skorzystaniu z toalety, zmianie pieluchy oraz przed przygotowywaniem posiłków. Należy pamiętać, że rotawirus jest odporny na wiele standardowych środków dezynfekcyjnych, dlatego w placówkach opiekuńczych i domach, gdzie przebywają małe dzieci, kluczowe znaczenie ma regularne czyszczenie powierzchni i zabawek. Świadome działania profilaktyczne, połączone z szybkim reagowaniem na pierwsze objawy choroby, realnie zmniejszają ryzyko powikłań i rozprzestrzeniania się infekcji.
Źródła:
Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.
Prosty formularz! Wybierz godzinę konsultacji i oczekuj na kontakt z lekarzem online
