Otyłość to złożona choroba, która polega na występowaniu w ciele nadmiernej ilości tkanki tłuszczowej. Otyłość to nie tylko problem wizualny. Jest to także poważny problem medyczny, który zwiększa ryzyko innych chorób i problemów zdrowotnych, takich jak choroby serca, cukrzyca, nadciśnienie i niektóre nowotwory. Istnieje wiele powodów, dla których niektórzy ludzie mają trudności z utratą wagi. Zazwyczaj otyłość wynika z przyczyn dziedzicznych, środowiskowych lub fizjologicznych. W połączeniu z dietą, aktywnością fizyczną i wyborami ćwiczeń. Z artykułu dowiesz się, co powoduje nadwagę, czy otyłość skraca życie oraz jakie choroby mogą być wywołane przez otyłość?
Przeczytaj również, jak leczyć chorobę wrzodową?
Nadwagę to nieprawidłowe lub nadmierne nagromadzenie tłuszczu, które może szkodzić zdrowiu. Wskaźnik masy ciała (BMI) to wskaźnik masy ciała w odniesieniu do wzrostu. Jest on powszechnie stosowany do klasyfikacji nadwagi i otyłości u dorosłych. Definiuje się ją jako wagę osoby w kilogramach podzieloną przez kwadrat jej wzrostu w metrach (kg/m2).
Dla większości dorosłych BMI wynosi:
Należy pamiętać, że BMI nie służy do diagnozowania otyłości, ponieważ osoby bardzo muskularne mogą mieć wysoki BMI bez dużej ilości tłuszczu. Mimo to dla większości ludzi BMI jest użytecznym wskaźnikiem tego, czy mają zdrową wagę. Inną metodą mierzenia nadmiaru tłuszczu jest obwód talii. Może być stosowany jako dodatkowy pomiar dla osób z nadwagą (z BMI od 25 do 29,9) lub umiarkowanie otyłymi (z BMI od 30 do 34,9). Mężczyźni z obwodem w talii 94 cm lub więcej i kobiety z 80 cm lub więcej są bardziej narażeni na problemy zdrowotne związane z otyłością.
Otyłość jest zwykle spowodowana spożywaniem większej ilości kalorii, szczególnie tych zawartych w tłustych i słodkich potrawach, niż spalaniu poprzez aktywność fizyczną. Zmiany we wzorcach żywieniowych i aktywności są zazwyczaj wynikiem zmian środowiskowych i społecznych. Otyłość jest coraz częstszym problemem, ponieważ dla wielu osób współczesne życie polega na spożywaniu nadmiernych ilości taniego, wysokokalorycznego jedzenia i spędzaniu dużej ilości czasu na siedząco przy biurku, na kanapie lub w samochodzie.
Istnieją również pewne podstawowe schorzenia, które czasami mogą przyczyniać się do przybierania na wadze, takie jak niedoczynność tarczycy (niedoczynność tarczycy), chociaż tego rodzaju schorzenia zwykle nie powodują problemów z wagą, jeśli są skutecznie kontrolowane za pomocą leków.
Bardzo ważne jest podjęcie kroków w celu zwalczania otyłości, ponieważ oprócz powodowania oczywistych zmian fizycznych może ona prowadzić do wielu poważnych i potencjalnie zagrażających życiu stanów. Obejmują one:
Otyłość może również wpływać na pogorszenie jakości życia i prowadzić do problemów psychologicznych, takich jak depresja i niska samoocena.
Dobrą wiadomością jest to, że nawet niewielka utrata wagi może poprawić lub zapobiec problemom zdrowotnym związanym z otyłością. Zdrowa dieta, zwiększona aktywność fizyczna i zmiany w zachowaniu mogą pomóc Ci schudnąć. Lekarstwa na receptę i zabiegi odchudzające to dodatkowe opcje leczenia otyłości. Skontaktuj się z lekarzem, aby sięgnąć po indywidualną poradę na temat Twojego zdrowia.
Przeczytaj również, jakie są przyczyny i objawy miażdżycy?
W praktyce medycznej otyłość traktuje się jako przewlekłą chorobę o złożonych mechanizmach, a nie wyłącznie efekt „zbyt dużej porcji”. Organizm reguluje masę ciała poprzez sieć sygnałów hormonalnych i nerwowych, które sterują apetytem, sytością, magazynowaniem energii oraz wydatkiem energetycznym. Kluczowe są tu m.in. leptyna i grelina, a także sygnały z jelit i tkanki tłuszczowej, które wpływają na ośrodki w mózgu odpowiedzialne za łaknienie. Gdy tkanki tłuszczowej przybywa, rośnie ryzyko stanu zapalnego o niskim nasileniu, który „tli się” w tle i z czasem utrudnia prawidłową pracę naczyń, wątroby oraz trzustki. To właśnie dlatego u wielu osób, mimo szczerych prób, redukcja masy ciała bywa trudna. Po spadku wagi organizm często reaguje zwiększonym głodem i spowolnieniem metabolizmu, ponieważ interpretuje deficyt energetyczny jako zagrożenie. Z punktu widzenia pacjenta wygląda to jak „ściana”, a z punktu widzenia fizjologii jest to mechanizm obronny. Właśnie w tym miejscu pomaga spojrzenie kliniczne: zamiast oceniać, warto szukać przyczyn i dobierać strategię tak, aby była możliwa do utrzymania przez miesiące, a nie przez kilka dni.
BMI jest prostym narzędziem przesiewowym, które pomaga ocenić, czy masa ciała może wiązać się z podwyższonym ryzykiem zdrowotnym. W codziennej praktyce jest przydatne, bo pozwala szybko sklasyfikować pacjenta do grupy o prawidłowej masie ciała, nadwadze lub otyłości. Jednocześnie trzeba pamiętać, że BMI nie rozróżnia tkanki tłuszczowej od mięśniowej, nie pokazuje też rozmieszczenia tłuszczu. A to właśnie lokalizacja ma ogromne znaczenie. Tłuszcz trzewny, czyli gromadzący się w jamie brzusznej, silniej wiąże się z insulinoopornością, zaburzeniami lipidowymi i nadciśnieniem niż tłuszcz podskórny. Dlatego obwód talii jest ważnym uzupełnieniem, szczególnie u osób „na granicy” BMI lub wtedy, gdy waga nie oddaje ryzyka metabolicznego. Klinicznie nie chodzi wyłącznie o liczbę na wadze, ale o to, czy pojawiają się sygnały alarmowe, takie jak rosnące ciśnienie, pogarszająca się glikemia, stłuszczenie wątroby, bezdech senny czy ból stawów. Warto też podkreślić praktyczny punkt: nawet jeśli BMI nie jest idealne, to regularny pomiar masy ciała i obwodu talii pozwala zauważyć trend, a trend jest ważniejszy niż pojedynczy wynik.
Otyłość zwiększa ryzyko wielu chorób, ponieważ nadmiar tkanki tłuszczowej działa jak aktywny narząd hormonalny i zapalny. W efekcie częściej obserwuje się insulinooporność, a z czasem cukrzycę typu 2, zaburzenia lipidowe oraz nadciśnienie. Rosną także obciążenia dla serca, które musi pompować krew do większej masy tkanek, a naczynia krwionośne są bardziej podatne na uszkodzenia. Z perspektywy pacjenta często zaczyna się niewinnie, od zadyszki przy schodach, chrapania i zmęczenia w dzień, a potem dochodzą kolejne elementy układanki, jak gorszy sen, ból kolan, problemy z koncentracją, spadek energii i narastające trudności w codziennym ruchu. Warto mówić również o wątrobie, bo stłuszczenie wątroby związane z nadmiarem masy ciała może przez lata nie dawać objawów, a mimo to stopniowo prowadzić do włóknienia. Otyłość wpływa też na układ oddechowy, zwiększając ryzyko bezdechu sennego, co dodatkowo nasila zmęczenie i utrudnia redukcję masy ciała, ponieważ niewyspanie podkręca apetyt i osłabia kontrolę impulsów żywieniowych. W tle pojawiają się również konsekwencje psychospołeczne: stygmatyzacja, wstyd, unikanie aktywności, a czasem obniżony nastrój, które mogą wzmacniać błędne koło. Dlatego podejście skuteczne jest zwykle wielotorowe, obejmuje dietę, ruch, sen, stres i ewentualne leczenie chorób współistniejących.
Skuteczna redukcja masy ciała rzadko polega na „idealnej diecie” przez tydzień. O wiele częściej opiera się na powtarzalnych decyzjach, które da się utrzymać mimo pracy, stresu, wyjazdów i gorszych dni. Klinicznie za ważny próg uznaje się spadek masy ciała o 5 do 10 procent, ponieważ u wielu osób już taka zmiana wiąże się z poprawą ciśnienia, profilu lipidowego i kontroli glikemii. To istotne, bo cel staje się osiągalny, a pacjent widzi efekt zdrowotny, zanim pojawi się „waga marzeń”. W praktyce najlepiej sprawdza się model, w którym plan żywieniowy nie jest karą, tylko konstrukcją dnia, uwzględnia sytość, białko, błonnik, regularność oraz przyjemność z jedzenia. Równie ważna jest aktywność fizyczna, ale rozumiana szerzej niż trening, liczy się codzienny ruch, spacery, schody, przerwy od siedzenia. Dla wielu osób kluczowa jest też higiena snu, bo niedobór snu nasila apetyt i obniża motywację, a waga przestaje być wyłącznie „kwestią kalorii”. Jeśli mimo zmian stylu życia masa ciała nie spada lub szybko wraca, warto rozważyć diagnostykę medyczną, ocenę leków, badań tarczycy, gospodarki węglowodanowej i zaburzeń snu, a także rozmowę o wsparciu psychodietetycznym. W wybranych przypadkach lekarz może zaproponować farmakoterapię albo leczenie zabiegowe, ale dopiero wtedy, gdy podstawy stylu życia są uporządkowane, bo bez tego nawet najlepsze leczenie nie daje trwałego efektu.
Źródła:
Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.
Prosty formularz! Wybierz godzinę konsultacji i oczekuj na kontakt z lekarzem online
