Choroba Alzheimera jest postępującą formą demencji. Demencja to szerszy termin obejmujący stany, które negatywnie wpływają na pamięć, myślenie i zachowanie. Są to zmiany zakłócające codzienne życie. Demencja może mieć wiele przyczyn, między innymi urazy mózgu lub inne choroby, a czasami przyczyna pozostaje nieznana. Według Stowarzyszenia Alzheimera choroba Alzheimera odpowiada za 60% do 80% przypadków demencji. Większość osób otrzymuje diagnozę po 60 roku życia. Jeśli zostanie zdiagnozowana wcześniej, jest ona ogólnie określana jako choroba Alzheimera o „młodszym początku” lub „wczesnym początku”. Nie ma lekarstwa na chorobę Alzheimera, ale istnieją metody leczenia, które mogą spowolnić postęp choroby. Z artykułu dowiesz się, jakie są objawy i przyczyny Alzheimera, a także jak wygląda leczenie tej choroby.
Przeczytaj również, jakie są objawy reumatoidalnego zapalenia stawów?
Każdy ma od czasu do czasu epizody zapomnienia, ale osoby z chorobą Alzheimera wykazują pewne ciągłe zachowania i objawy, które z czasem się pogarszają. Mogą to być:
Te objawy nie zawsze oznaczają, że dana osoba ma Alzheimera. Ważne jest, aby z powyższymi objawami udać się niezwłocznie do lekarza w celu ustalenia przyczyny. Alzheimer to choroba postępująca. Oznacza to, że stopniowo, z biegiem czasu, coraz więcej części mózgu ulega uszkodzeniu. Gdy tak się dzieje, pojawia się więcej objawów, a także pogarszają się.
Objawy zmieniają się w zależności od stadium choroby. Na późniejszych etapach osoby z chorobą Alzheimera często mają znaczne problemy z mówieniem, poruszaniem się lub reagowaniem na to, co dzieje się wokół nich.
Jak rozpoznać pierwsze objawy Alzheimera?
Naukowcy nadal odkrywają złożone zmiany w mózgu związane z pojawieniem się i postępem choroby Alzheimera. Wydaje się prawdopodobne, że uszkodzenie mózgu zaczyna się dekadę lub dłużej przed pojawieniem się zaników pamięci i innych problemów poznawczych. W tym przedklinicznym stadium choroby Alzheimera wydaje się, że nie ma żadnych objawów, ale w mózgu zachodzą toksyczne zmiany.
Pierwsze i wczesne objawy choroby Alzheimera mogą się różnić w zależności od osoby. Problemy z pamięcią są zazwyczaj jednym z pierwszych objawów choroby. Spadek innych obszarów poznawczych, takich jak gubienie słów, problemy ze wzrokiem/przestrzennością oraz zaburzenia rozumowania lub oceny sytuacji, może również sygnalizować wczesne stadia choroby Alzheimera.
Choroba Alzheimera rozwija się w kilku stadiach: przedklinicznym, łagodnym (czasami nazywanym wczesnym stadium), umiarkowanym i ciężkim (czasami nazywanym późnym stadium).
Mózg składa się z miliardów połączonych ze sobą komórek nerwowych. W chorobie Alzheimera połączenia między tymi komórkami są tracone. Dzieje się tak, ponieważ białka gromadzą się i tworzą nieprawidłowe struktury zwane „blaszkami” i „splątkami”. W końcu komórki nerwowe obumierają, a tkanka mózgowa zostaje utracona.
Mózg zawiera również ważne substancje chemiczne, które pomagają przesyłać sygnały między komórkami. Osoby z chorobą Alzheimera mają mniej niektórych z tych „przekaźników chemicznych” w mózgu, więc sygnały nie są przekazywane.
Chociaż nie ma jednej możliwej do zidentyfikowania przyczyny choroby Alzheimera, kluczową rolę może odgrywać genetyka. Badania krwi mogą określić, czy masz określoną wersję genu zwiększającego ryzyko zachorowania na Alzheimera. Jednak należy mieć na uwadze, że nawet jeśli ktoś ma ten gen, może nie zachorować na Alzheimera. Prawda jest również odwrotna: ktoś może nadal zachorować na Alzheimera, nawet jeśli nie ma tego genu.
Niestety lekarstwo na chorobę Alzheimera nie jest znane. Mimo to lekarz może zalecić leki i inne metody leczenia, aby złagodzić objawy i opóźnić postęp choroby tak długo, jak to możliwe. We wczesnej lub umiarkowanej postaci choroby Alzheimera lekarz może przepisać leki, które mogą pomóc w utrzymaniu wysokiego poziomu acetylocholiny w mózgu. Może to pomóc komórkom nerwowym w mózgu lepiej wysyłać i odbierać sygnały. To z kolei może złagodzić niektóre objawy choroby Alzheimera.
W leczeniu umiarkowanego do późnego stadium choroby Alzheimera lekarz może przepisać leki, które mogą pomóc w blokowaniu skutków nadmiaru glutaminianu. Glutaminian to substancja chemiczna mózgu, która jest uwalniana w większych ilościach w chorobie Alzheimera i uszkadza komórki mózgowe.
Specjalista może również zalecić leki przeciwdepresyjne, leki przeciwlękowe lub przeciwpsychotyczne, aby pomóc w leczeniu objawów związanych z chorobą Alzheimera.
Przeczytaj również, kogo najczęściej dotyka depresja?
Choroba Alzheimera ma charakter postępujący, a tempo jej rozwoju może różnić się znacząco pomiędzy pacjentami. U większości osób pierwsze zmiany zachodzą na długo przed postawieniem diagnozy, często nawet 10–15 lat wcześniej. W stadium przedklinicznym w mózgu zaczynają odkładać się patologiczne białka, przede wszystkim beta-amyloid i tau, jednak objawy kliniczne są jeszcze niewidoczne. Pacjent funkcjonuje samodzielnie, a ewentualne drobne trudności z koncentracją lub pamięcią bywają tłumaczone stresem albo naturalnym procesem starzenia. W stadium łagodnym pojawiają się zaburzenia pamięci świeżej, trudności w planowaniu, organizacji codziennych czynności oraz problemy językowe, takie jak gubienie słów. Na etapie umiarkowanym dochodzi do wyraźnego pogorszenia funkcji poznawczych, pacjent traci orientację w czasie i przestrzeni, ma trudności z rozpoznawaniem bliskich osób, a zmiany osobowości i zachowania stają się coraz bardziej widoczne. Stadium zaawansowane wiąże się z całkowitą utratą samodzielności, zaburzeniami połykania, mowy oraz kontroli czynności fizjologicznych. Według danych epidemiologicznych średni czas przeżycia od momentu rozpoznania choroby Alzheimera wynosi około 8–10 lat, choć wczesna diagnoza i właściwa opieka mogą znacząco poprawić jakość życia chorego.
Ryzyko zachorowania na chorobę Alzheimera wzrasta wraz z wiekiem, a największą grupę pacjentów stanowią osoby po 65. roku życia. Szacuje się, że po 85. roku życia objawy demencji o typie alzheimerowskim występują nawet u 30–40 procent populacji. Oprócz wieku istotną rolę odgrywają czynniki genetyczne, zwłaszcza obecność allelu APOE ε4, który istotnie zwiększa ryzyko zachorowania, choć nie przesądza o rozwoju choroby. Coraz więcej badań wskazuje również na znaczenie czynników środowiskowych i stylu życia. Nieleczone nadciśnienie, cukrzyca typu 2, otyłość, palenie tytoniu oraz brak aktywności fizycznej zwiększają ryzyko zmian neurodegeneracyjnych w mózgu. Związek obserwuje się także w przypadku przewlekłego stresu, depresji oraz izolacji społecznej. Istotne jest, że wiele z tych czynników ma charakter modyfikowalny, co oznacza, że odpowiednia profilaktyka może realnie wpłynąć na zmniejszenie ryzyka wystąpienia choroby Alzheimera lub opóźnienie jej początku.
Rozpoznanie choroby Alzheimera opiera się na dokładnym wywiadzie klinicznym, badaniu neurologicznym oraz ocenie funkcji poznawczych. Lekarz analizuje przebieg objawów, ich dynamikę oraz wpływ na codzienne funkcjonowanie pacjenta. Standardem są testy przesiewowe oceniające pamięć, uwagę, orientację i zdolności językowe, które pozwalają wykryć zaburzenia poznawcze już na wczesnym etapie. W diagnostyce różnicowej istotną rolę odgrywają badania obrazowe, takie jak rezonans magnetyczny lub tomografia komputerowa mózgu, które umożliwiają ocenę zaniku struktur mózgowych i wykluczenie innych przyczyn demencji, na przykład guzów lub zmian naczyniowych. Coraz częściej wykorzystuje się także badania płynu mózgowo-rdzeniowego oraz nowoczesne techniki obrazowania PET, pozwalające wykryć odkładanie się beta-amyloidu. Wczesna i trafna diagnoza ma kluczowe znaczenie, ponieważ umożliwia szybkie wdrożenie leczenia objawowego, zaplanowanie opieki oraz wsparcie pacjenta i jego rodziny.
Choroba Alzheimera wpływa nie tylko na pacjenta, ale również na jego najbliższe otoczenie. W miarę postępu choroby opieka nad chorym staje się coraz bardziej wymagająca fizycznie i emocjonalnie. Kluczowe znaczenie ma stworzenie bezpiecznego i przewidywalnego środowiska, które ogranicza ryzyko dezorientacji i urazów. Stały plan dnia, jasne komunikaty oraz unikanie nadmiaru bodźców pomagają zmniejszyć lęk i niepokój chorego. Równie istotne jest wsparcie dla opiekunów, którzy często doświadczają przewlekłego stresu, wypalenia i problemów zdrowotnych. Edukacja dotycząca przebiegu choroby, dostęp do grup wsparcia oraz konsultacje ze specjalistami pozwalają lepiej radzić sobie z codziennymi wyzwaniami. Badania pokazują, że odpowiednio prowadzona opieka niefarmakologiczna, obejmująca aktywizację poznawczą, ruchową i społeczną, może spowolnić pogarszanie funkcji poznawczych i poprawić jakość życia zarówno pacjenta, jak i jego bliskich.
Źródła:
Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.
Prosty formularz! Wybierz godzinę konsultacji i oczekuj na kontakt z lekarzem online
