Co warto robić?
- pić odpowiednio dużo
- ruszać się regularnie
- kontrolować wapń i PTH
- brać witaminę D zgodnie z zaleceniem
Nadczynność gruczołów przytarczycznych
Nadczynność przytarczyc to nadmierne wydzielanie parathormonu (PTH), który reguluje gospodarkę wapniowo-fosforanową. W pierwotnej postaci zwykle rośnie stężenie wapnia we krwi. Choroba może długo nie dawać objawów, a z czasem prowadzić m.in. do osłabienia, kamicy nerkowej, osteoporozy i dolegliwości trawiennych.
Czym jest nadczynność gruczołów przytarczycznych?
Nadczynność przytarczyc oznacza, że gruczoły przytarczyczne wytwarzają za dużo parathormonu (PTH). W postaci pierwotnej typowo rośnie wapń we krwi.
Przytarczyce to małe gruczoły, zwykle cztery, leżące najczęściej za tarczycą.
Objawy nadczynności przytarczyc
Często długo nie daje objawów i wychodzi przypadkiem w badaniu wapnia.
- Zmęczenie i osłabienie mięśni
- Bóle kości i stawów
- Pragnienie i częste oddawanie moczu
- Kamienie nerkowe
- Bóle brzucha i zaparcia: także nudności lub brak apetytu
- Gorsza koncentracja i obniżony nastrój
- Słabsze kości: większa podatność na złamania
Pierwotna, wtórna i trzeciorzędowa nadczynność przytarczyc
Postacie różnią się mechanizmem i wynikami badań.
- Postać pierwotna
Najczęściej przez gruczolaka, czyli łagodnego guza przytarczycy.
- Postać wtórna
Odpowiedź na przewlekłą chorobę nerek lub niedobór witaminy D.
- Postać trzeciorzędowa
Po długiej wtórnej nadczynności przytarczyce działają samodzielnie, zwykle w zaawansowanej chorobie nerek.
Jak PTH wpływa na wapń i fosfor?
Parathormon reguluje poziom wapnia i fosforanów.
Wapń z kości
PTH uwalnia wapń z kości, a jego długi nadmiar je osłabia.
Praca nerek
Nerki zatrzymują więcej wapnia i wydalają więcej fosforanów.
Aktywna witamina D
Powstaje pod wpływem PTH i zwiększa wchłanianie wapnia z jelit.
Więcej wapnia we krwi
W pierwotnej nadczynności to hiperkalcemia.
Jak diagnozuje się nadczynność przytarczyc?
Rozpoznanie stawia się na podstawie badań krwi.
| Badanie / ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|
| Wapń | Podstawowe badanie Zwykle jest podwyższony. Przy wapniu całkowitym liczy się też albumina. |
| PTH | Parathormon Za pierwotną nadczynnością przemawia wysokie lub nieobniżone PTH przy wysokim wapniu. |
| Fosforany | Gospodarka mineralna W pierwotnej nadczynności fosforany bywają obniżone. |
| Witamina d | 25-OH-D Niedobór witaminy D może prowadzić do wtórnej nadczynności przytarczyc. |
| Kreatynina i eGFR | Funkcja nerek Ważna przy rozpoznaniu i wyborze leczenia. |
Ważne: USG szyi nie potwierdza ani nie wyklucza choroby. Pomaga znaleźć chory gruczoł przed zabiegiem.
Jak leczy się nadczynność przytarczyc?
Leczenie zależy od rodzaju nadczynności, wapnia, kości i nerek.
Operacja przytarczyc
W pierwotnej nadczynności usunięcie chorego gruczołu leczy przyczynę.
Obserwacja
Przy łagodnej, bezobjawowej postaci mogą wystarczyć kontrole wapnia, nerek i kości.
Cinakalcet
Obniża PTH i wapń, np. gdy operacja nie jest możliwa.
Ochrona kości
Przy osłabionych kościach lekarz może rozważyć leki.
Leczenie wtórnej nadczynności
Uzupełnia się witaminę D, kontroluje fosforany i leczy chorobę nerek.
Kiedy potrzebna jest operacja przytarczyc?
Paratyreoidektomia, czyli usunięcie chorej przytarczycy, jako jedyna usuwa przyczynę pierwotnej nadczynności w większości przypadków.
Objawy wysokiego wapnia: Np. pragnienie, częste oddawanie moczu lub zaparcia
Nerki: Kamica lub gorsza praca nerek
Kości: Osteoporoza lub złamania
Bardzo wysoki wapń
Młodszy wiek: Nadmiar PTH może osłabiać kości przez wiele lat
O operacji decydują endokrynolog i chirurg.
Dieta i codzienne nawyki przy nadczynności przytarczyc
Dieta nie usuwa przyczyny, ale wspiera kości i nerki.
Czego lepiej unikać?
- odwodnienia i palenia
- dużych dawek wapnia lub witaminy D bez kontroli
- samodzielnego odstawiania leków
Do czego może prowadzić nieleczona nadczynność przytarczyc?
Przewlekłe zaburzenia gospodarki wapniowej mogą prowadzić do:
Osteoporozy i złamań
Kamieni nerkowych i wapnicy nerek
Pogorszenia funkcji nerek
Nasilonej hiperkalcemii
Zaburzeń nerwowo-mięśniowych
Wczesne rozpoznanie zmniejsza ryzyko trwałych powikłań.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Skonsultuj się przy podwyższonym wapniu lub PTH oraz w tych sytuacjach.
Nawracająca kamica nerkowa
Niewyjaśniona osteoporoza
Pragnienie i częste oddawanie moczu
Osłabienie mięśni i bóle kości
Zaparcia i nudności przy wysokim wapniu
Bardzo wysoki wapń ze splątaniem, zaburzeniami świadomości, silnym odwodnieniem lub zaburzeniami rytmu serca to stan nagły. Dzwoń pod 112 lub 999.
Leczysz się już? Przedłuż e-receptę na swój lek
Wpisz jego nazwę. Lekarz na konsultacji online oceni, czy może wystawić e-receptę na kontynuację leczenia. Płacisz za konsultację: 55 zł, nie za receptę.
Konsultacja nie gwarantuje wystawienia recepty. Nowe objawy lub zmianę leczenia omów z lekarzem.
Najczęstsze pytania
Co robi parathormon?
PTH reguluje gospodarkę wapniowo-fosforanową. Działa głównie na kości, nerki i przemiany witaminy D.
Czy nadczynność przytarczyc powoduje wysoki wapń?
Pierwotna nadczynność zwykle tak. We wtórnej wapń może być prawidłowy lub obniżony.
Czy wysoki PTH oznacza guz przytarczycy?
Nie. Podwyższone PTH ma wiele przyczyn, dlatego ocenia się je razem z wapniem, witaminą D i funkcją nerek.
Czy gruczolak przytarczycy jest nowotworem?
Gruczolak to łagodny guz. Rak przytarczycy zdarza się bardzo rzadko.
Jakie badania wykonuje się przy wysokim PTH?
Najważniejsze są wapń, PTH, fosforany, witamina D (25-OH-D), kreatynina i eGFR. Czasem bada się też wapń w moczu z dobowej zbiórki.
Źródła
- NIDDK – Primary Hyperparathyroidismhttps://www.niddk.nih.gov/health-information/endocrine-diseases/primary-hyperparathyroidism (otwiera się w nowej karcie)
- Mayo Clinic – Hyperparathyroidismhttps://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/hyperparathyroidism/symptoms-causes/syc-20356194 (otwiera się w nowej karcie)
- NHS – Hyperparathyroidismhttps://www.nhs.uk/conditions/hyperparathyroidism/ (otwiera się w nowej karcie)
- mp.pl/pacjent – Pierwotna nadczynność przytarczychttps://www.mp.pl/pacjent/endokrynologia/choroby/168928,pierwotna-nadczynnosc-przytarczyc (otwiera się w nowej karcie)
