Co warto robić?
- odpoczywać i pić płyny
- stopniowo wracać do aktywności
- obserwować nowe lub nasilające się objawy
Mononukleoza
Mononukleoza zakaźna to choroba wirusowa, najczęściej wywołana przez wirusa Epsteina-Barr (EBV), przenoszona głównie przez ślinę. Typowe są silny ból gardła, gorączka, powiększone węzły chłonne i duże zmęczenie. Może powiększyć się śledziona, dlatego w czasie choroby trzeba unikać urazów brzucha i intensywnego wysiłku.
Czym jest mononukleoza?
Mononukleoza zakaźna to choroba wirusowa, najczęściej wywołana przez wirusa Epsteina-Barr (EBV), który zostaje w organizmie na całe życie. Chorują głównie nastolatki i młodzi dorośli.
Objawy mononukleozy
Objawy mononukleozy często narastają stopniowo.
- Silne zmęczenie i osłabienie
- Gorączka
- Ból gardła
- Powiększone węzły chłonne na szyi
- Powiększone migdałki, czasem z nalotem
- Ból głowy i mięśni
- Powiększona śledziona
- Rzadziej powiększona wątroba lub żółtaczka
Najbardziej charakterystyczne objawy mononukleozy
Typowe jest połączenie gorączki z tymi objawami.
- Silny ból gardłaPrzypomina anginę paciorkowcową, więc czasem potrzebne są badania.
- Powiększone węzły chłonneNajczęściej z tyłu szyi, bywają bolesne.
- Znaczne osłabienieMoże trwać tygodnie po ustąpieniu gorączki.
- Powiększona śledzionaZwykle nie boli, ale łatwiej ulega urazowi.
Jak można zarazić się mononukleozą?
EBV przenosi się głównie przez ślinę („choroba pocałunków”), także przez wspólne kubki i sztućce. Wirus bywa w ślinie długo po wyzdrowieniu, więc trudno określić, kiedy chory przestaje zarażać.
Okres wylęgania i czas trwania mononukleozy
Objawy pojawiają się zwykle 4–6 tygodni po zakażeniu, u dzieci bywa to krócej. Gorączka i ból gardła mijają w kilka tygodni, a zmęczenie może trwać miesiące.
Jak diagnozuje się mononukleozę?
Rozpoznanie opiera się na objawach i badaniu, czasem na badaniach krwi.
| Badanie / ocena | Co warto wiedzieć |
|---|---|
| Badanie lekarskie | Gardło, węzły i brzuch Lekarz sprawdza też śledzionę i wątrobę. |
| Morfologia krwi | Limfocytoza i limfocyty atypowe Często jest więcej limfocytów, w tym atypowych. |
| Przeciwciała heterofilne | Szybki test na mononukleozę U dzieci poniżej około 5. roku życia jest mniej wiarygodny. |
| Serologia EBV | Przeciwciała VCA i EBNA W niejasnych przypadkach odróżniają świeże zakażenie od przebytego. |
Ważne: ujemny szybki test wykonany bardzo wcześnie nie zawsze wyklucza mononukleozę. Lekarz może zlecić powtórzenie badania lub serologię EBV.
Leczenie mononukleozy
Leczenie mononukleozy łagodzi objawy, a organizm sam zwalcza wirusa. Nie ma rutynowego leku przeciwwirusowego.
Odpoczynek
Dużo śpij i stopniowo wracaj do obowiązków.
Nawodnienie
Pij często małe porcje, bo ból gardła utrudnia picie.
Leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe
Paracetamol lub ibuprofen, jeśli nie ma przeciwwskazań.
Antybiotyki
Nie działają na EBV. Amoksycylina lub ampicylina w czasie mononukleozy często wywołuje rozległą wysypkę.
Glikokortykosteroidy
Tylko w ciężkich sytuacjach, np. przy obrzęku gardła zagrażającym oddychaniu.
Czego unikać podczas mononukleozy?
Powiększona śledziona łatwo ulega urazowi, nawet gdy brzuch nie boli.
- Sporty kontaktowe
W ostrej fazie unikaj piłki nożnej, koszykówki, sportów walki czy rugby.
- Zbyt szybki powrót do treningu
Do sportu wracaj stopniowo, zgodnie z zaleceniem lekarza.
- Alkohol
Choroba może przejściowo zapalać wątrobę.
Mononukleoza u dzieci
U małych dzieci zakażenie EBV przebiega łagodniej, często jak zwykła infekcja, a nawet bez objawów. Szybkie testy są u nich mniej wiarygodne.
Jakie objawy mogą wskazywać na pęknięcie śledziony?
To rzadkie, ale zagrażające życiu powikłanie mononukleozy.
- Nagły silny ból w lewej górnej części brzucha
- Ból promieniujący do lewego barku
- Zawroty głowy i bladość
- Znaczne osłabienie lub omdlenie
Wtedy natychmiast dzwoń pod 112 lub 999. Tak samo przy dużym obrzęku gardła z trudnością w oddychaniu lub połykaniu.
Co pomaga podczas mononukleozy?
Większość osób leczy się w domu, jeśli nie ma powikłań.
Czego lepiej unikać?
- sportów kontaktowych i alkoholu
- antybiotyków bez wskazania
- wspólnych kubków i sztućców
Lekarze, którzy mogą pomóc
Zobacz wszystkich
Leczysz się już? Przedłuż e-receptę na swój lek
Wpisz jego nazwę. Lekarz na konsultacji online oceni, czy może wystawić e-receptę na kontynuację leczenia. Płacisz za konsultację: 55 zł, nie za receptę.
Konsultacja nie gwarantuje wystawienia recepty. Nowe objawy lub zmianę leczenia omów z lekarzem.
Najczęstsze pytania
Czy mononukleoza jest bardzo zaraźliwa?
EBV łatwo przenosi się przez ślinę, ale zwykle wymaga bliższego kontaktu niż wiele typowych wirusów oddechowych.
Jak odróżnić mononukleozę od anginy?
Pomagają badanie lekarskie, morfologia, test w kierunku paciorkowca i badania przeciwciał przeciw EBV.
Dlaczego po amoksycylinie pojawia się wysypka?
U osób z mononukleozą amoksycylina lub ampicylina dość często wywołuje rozległą wysypkę. Dlatego antybiotyki stosuje się tylko przy potwierdzonym zakażeniu bakteryjnym.
Czy można zachorować na mononukleozę drugi raz?
Typowa mononukleoza zwykle występuje raz. EBV pozostaje jednak w organizmie na całe życie i może się okresowo uaktywniać.
Źródła
- CDC – About Infectious Mononucleosishttps://www.cdc.gov/epstein-barr/about/mononucleosis.html (otwiera się w nowej karcie)
- NHS – Glandular feverhttps://www.nhs.uk/conditions/glandular-fever/ (otwiera się w nowej karcie)
- Mayo Clinic – Mononucleosishttps://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/mononucleosis/symptoms-causes/syc-20350328 (otwiera się w nowej karcie)
- mp.pl/pacjent – Mononukleoza zakaźna u dorosłychhttps://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby/zakazenia-wirusowe/160210,mononukleoza-zakazna-u-doroslych (otwiera się w nowej karcie)
