Co warto robić?
- robić zalecone morfologie
- zgłaszać nowe krwawienia
- mówić o ITP przed zabiegiem, także dentyście
- omawiać z lekarzem nowe leki i suplementy
Immunologiczna plamica małopłytkowa
Immunologiczna plamica małopłytkowa (ITP) to choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy niszczy płytki krwi i zaburza ich wytwarzanie. Może nie dawać objawów albo powodować siniaki, wybroczyny, krwawienia z nosa lub dziąseł i obfite miesiączki. Leczenie zależy od krwawień, liczby płytek i indywidualnego ryzyka.
Czym jest immunologiczna plamica małopłytkowa?
Immunologiczna plamica małopłytkowa (ITP) to choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy niszczy płytki krwi (trombocyty). Płytki pomagają zatrzymać krwawienie.
Chorują dzieci i dorośli. Mówi się też o immunologicznej małopłytkowości, bo nie każdy ma plamicę.
Objawy immunologicznej plamicy małopłytkowej
Czasem małopłytkowość wychodzi przypadkiem w morfologii.
- Łatwe powstawanie siniaków
- Wybroczyny i plamica: drobne czerwone plamki i większe wylewy pod skórą
- Krwawienia z nosa i dziąseł
- Przedłużone krwawienie po skaleczeniu
- Bardzo obfite miesiączki
- Krew w moczu lub stolcu
- Rzadziej poważne krwawienia wewnętrzne
Przy bardzo małej liczbie płytek rośnie ryzyko poważnego krwawienia.
Jak mogą wyglądać objawy małopłytkowości?
Część krwawień widać na skórze, inne dotyczą błon śluzowych.
- Czerwone punkciki na skórzeWybroczyny to drobne czerwone lub fioletowe punkty, często na nogach.
- Siniaki bez urazuBywają większe lub liczniejsze niż zwykle.
- Krwawiące dziąsła i nosNp. przy myciu zębów lub bez wyraźnej przyczyny.
- Obfite miesiączkiPrzewlekła utrata krwi może prowadzić do niedokrwistości z niedoboru żelaza.
Od czego powstaje immunologiczna plamica małopłytkowa?
Układ odpornościowy atakuje własne płytki i komórki, które je wytwarzają. Często nie da się wskazać przyczyny.
ITP może też towarzyszyć zakażeniom, chorobom autoimmunologicznym (np. toczniowi), niedoborom odporności i chorobom układu chłonnego.
Czym różni się pierwotna ITP od wtórnej?
ITP bywa samodzielną chorobą albo towarzyszy innej.
| Rodzaj | Charakterystyka |
|---|---|
| Pierwotna ITP | Bez innej przyczyny. Najczęstsza u dorosłych. |
| Wtórna ITP | Towarzyszy innej chorobie, którą wtedy też się leczy. |
| ITP po infekcji | Częsta u dzieci. Liczba płytek często sama wraca do normy. |
| Przebieg przewlekły | U dorosłych choroba częściej trwa długo i może wymagać leczenia. |
Immunologiczna plamica małopłytkowa u dzieci
ITP często pojawia się kilka tygodni po infekcji wirusowej. Dziecko może czuć się dobrze mimo bardzo małej liczby płytek.
U wielu dzieci choroba mija sama w ciągu kilku miesięcy. O leczeniu decydują głównie krwawienia, a nie sama liczba płytek.
Jak diagnozuje się immunologiczną plamicę małopłytkową?
Nie ma jednego testu na ITP. Lekarz wyklucza inne przyczyny małopłytkowości.
Morfologia: liczba płytek krwi
Płytek jest zwykle mniej niż 100 × 10⁹/l (100 tys./µl). Reszta wyników bywa prawidłowa.
Rozmaz: wygląd komórek krwi
Pokazuje, czy małopłytkowość jest rzeczywista i czy nie ma oznak innej choroby krwi.
Wywiad o lekach, infekcjach i chorobach
Lekarz pyta o leki, niedawne infekcje, inne choroby i krwawienia.
Badania wykluczające wtórne przyczyny
Np. badania w kierunku zakażeń lub chorób autoimmunologicznych.
Badanie szpiku — nie zawsze potrzebne
Przy typowym obrazie ITP biopsja szpiku zwykle nie jest potrzebna.
Niska liczba płytek nie oznacza automatycznie ITP. Mogą ją dać też leki, zakażenia, choroby wątroby lub krwi.
Leczenie immunologicznej plamicy małopłytkowej
Nie każdy z ITP wymaga leczenia od razu.
Obserwacja
Przy braku lub niewielkich krwawieniach mogą wystarczyć kontrole morfologii.
Glikokortykosteroidy
U dorosłych jedna z metod pierwszego wyboru. Przez działania niepożądane unika się długiego stosowania.
Immunoglobuliny dożylne (IVIG)
Szybko podnoszą płytki, np. przy nasilonym krwawieniu lub przed pilnym zabiegiem.
Agoniści receptora trombopoetyny
Pobudzają szpik do wytwarzania płytek przy przewlekłej lub utrzymującej się ITP.
Rytuksymab
U wybranych pacjentów. Działa na komórki wytwarzające przeciwciała.
Splenektomia
Usunięcie śledziony może dać długą poprawę, ale przez ryzyko infekcji zwykle nie jest pierwszą opcją.
Przy krwawieniu z nosa lub dziąseł, którego nie da się zatrzymać, albo krwawieniu z przewodu pokarmowego nie czekaj na teleporadę, dzwoń pod 112 lub jedź na SOR.
Od czego zależy decyzja o leczeniu?
Lekarz ocenia ryzyko krwawienia, a nie jedną liczbę.
- Liczba płytek
Mniej płytek to większe ryzyko, ale część chorych ma kilkadziesiąt tysięcy na mikrolitr bez istotnych krwawień.
- Krwawienia
Nasilone krwawienia z błon śluzowych lub wewnętrzne wymagają pilniejszego leczenia.
- Wiek i inne choroby
Także leki i dawne krwawienia.
- Planowane zabiegi
Przed zabiegiem może być potrzebne czasowe podniesienie płytek.
Na co uważać przy małej liczbie płytek?
Przy znacznej małopłytkowości szczególnie unikaj urazów.
Czego lepiej unikać?
- aspiryny i niesteroidowych leków przeciwzapalnych bez zgody lekarza
- sportów urazowych przy bardzo małej liczbie płytek
- samodzielnego odstawiania leków na ITP
- ignorowania krwi w moczu lub stolcu
Jakie powikłania może powodować ITP?
Krwawienie jest zwykle niewielkie, ale możliwe są:
- nasilone krwawienia z nosa i obfite miesiączki,
- krwawienie z przewodu pokarmowego lub krwiomocz,
- niedokrwistość z utraty krwi,
- bardzo rzadko krwawienie śródczaszkowe.
Ryzyko rośnie przy bardzo małej liczbie płytek i w starszym wieku. Nie decyduj o leczeniu na podstawie jednego wyniku bez lekarza.
Leczysz się już? Przedłuż e-receptę na swój lek
Wpisz jego nazwę. Lekarz na konsultacji online oceni, czy może wystawić e-receptę na kontynuację leczenia. Płacisz za konsultację: 55 zł, nie za receptę.
Konsultacja nie gwarantuje wystawienia recepty. Nowe objawy lub zmianę leczenia omów z lekarzem.
Najczęstsze pytania
Czy sterydy leczą ITP?
Mogą zwiększyć liczbę płytek i są często wykorzystywane jako leczenie pierwszego rzutu, ale nie u każdego pacjenta zapewniają trwałą remisję.
Czy trzeba leczyć każdą ITP?
Nie. Przy braku istotnych krwawień i odpowiedniej liczbie płytek możliwa jest jedynie obserwacja.
Czy przy ITP można brać ibuprofen?
Niesteroidowe leki przeciwzapalne mogą zwiększać skłonność do krwawień, dlatego ich stosowanie przy ITP warto wcześniej omówić z lekarzem.
Czy przy ITP można brać aspirynę?
Aspiryna zaburza funkcję płytek i może zwiększać ryzyko krwawienia. Nie należy jej stosować bez wyraźnego wskazania lekarza.
Czy ITP jest groźna?
U wielu chorych chorobę udaje się kontrolować. Najpoważniejszym, ale rzadkim powikłaniem jest ciężkie krwawienie.
Źródła
- American Society of Hematology - Immune Thrombocytopenia Clinical Practice Guidelineshttps://www.hematology.org/education/clinicians/guidelines-and-quality-care/clinical-practice-guidelines/immune-thrombocytopenia (otwiera się w nowej karcie)
- NHLBI - Immune Thrombocytopeniahttps://www.nhlbi.nih.gov/health/immune-thrombocytopenia (otwiera się w nowej karcie)
- Merck Manual - Immune Thrombocytopenia (ITP)https://www.merckmanuals.com/home/blood-disorders/platelet-disorders/immune-thrombocytopenia-itp (otwiera się w nowej karcie)
- Medycyna Praktyczna – Małopłytkowość - za mało płytek krwi? Przyczyny, objawy, leczeniehttps://www.mp.pl/pacjent/hematologia/choroby/170467,maloplytkowosc (otwiera się w nowej karcie)
