Choroby od A do Z

Borelioza

Publikacja

Aktualizacja

Czas czytania6 min

borelioza, czy borelioza jest uleczalna, czy boreliozę można wyleczyć, czy borelioza jest groźna, czy borelioza jest zaraźliwa, objawy boreliozy, leczenie boreliozy, skutki boreliozy, borelioza a ukąszenie kleszcza, powikłania boreliozy, diagnoza boreliozy, profilaktyka boreliozy

Borelioza z Lyme to bakteryjna choroba zakaźna przenoszona przez zakażone kleszcze. Najbardziej charakterystycznym wczesnym objawem jest powiększający się rumień wędrujący, a nieleczona choroba może zająć układ nerwowy, stawy lub serce. Wcześnie rozpoznana borelioza zwykle dobrze odpowiada na leczenie antybiotykiem.

Co to jest borelioza?

Borelioza z Lyme to bakteryjna choroba zakaźna przenoszona przez kleszcze. Im dłużej kleszcz pozostaje w skórze, tym większe ryzyko zakażenia, dlatego trzeba go szybko usunąć.

Nieleczone zakażenie może objąć układ nerwowy, stawy, skórę lub serce.

Objawy boreliozy

Objawy boreliozy zależą od etapu zakażenia. Brak rumienia jej nie wyklucza.

  • Rumień wędrujący
  • Gorączka, ból głowy, zmęczenie
  • Bóle mięśni i stawów, powiększone węzły chłonne
  • Objawy neurologiczne, np. bóle korzeniowe, porażenie nerwu twarzowego
  • Obrzęk i ból dużego stawu, zwłaszcza kolana
  • Kołatanie serca lub zaburzenia rytmu

Wczesne i późniejsze postacie boreliozy

Granice między etapami nie zawsze są wyraźne.

  • Wczesna borelioza

    Kilka dni lub tygodni po ukąszeniu. Typowy jest rumień wędrujący.

  • Neuroborelioza

    Bóle korzeniowe, drętwienie, porażenie nerwu twarzowego lub zapalenie opon. Wymaga oceny lekarza.

  • Borelioza stawowa

    Nawracający obrzęk i ból kolana lub innego dużego stawu, nawet miesiące po zakażeniu.

  • Borelioza serca

    Rzadko zaburza przewodzenie w sercu. Kołatanie serca, zawroty głowy, omdlenie, duszność lub ból w klatce piersiowej wymagają pilnej oceny.

Rumień wędrujący a reakcja po ukąszeniu

Nie każde zaczerwienienie po kleszczu to borelioza. Liczy się czas i to, czy zmiana rośnie.

  • Rumień wędrujący

    Pojawia się po kilku dniach lub tygodniach i rośnie. Zwykle nie boli.

  • Reakcja miejscowa

    Małe zaczerwienienie zaraz po ukąszeniu. Częściej swędzi i znika zamiast rosnąć.

  • Kiedy skonsultować zmianę?

    Gdy rumień rośnie albo towarzyszy mu gorączka czy bóle. Zrób zdjęcie z datą.

  • Czy można mieć boreliozę bez rumienia?

    Tak. Rumień nie pojawia się u każdego, a ukąszenie łatwo przeoczyć.

Jak diagnozuje się boreliozę?

Typowy rumień wędrujący rozpoznaje się po wyglądzie. W innych postaciach bada się przeciwciała przeciwko Borrelia.

Jak diagnozuje się boreliozę?
Badanie / ocenaCo warto wiedzieć
Wywiad i badanie

Objawy i kontakt z kleszczem

Lekarz ocenia objawy i pyta o kontakt z kleszczami.

Rumień wędrujący

Rozpoznanie bez badania krwi

Przy typowym rumieniu leczenie zaczyna się od razu, bez badań przeciwciał.

Badanie serologiczne

Przeciwciała przeciwko Borrelia

Najpierw test przesiewowy, a wynik dodatni lub wątpliwy potwierdza się drugim testem.

Za wczesny test

Za wczesny wynik bywa ujemny

Przeciwciała pojawiają się po czasie. Lekarz może zalecić powtórzenie badania.

Dodatkowa diagnostyka

Neuroborelioza i inne postacie

Czasem potrzebne jest badanie płynu mózgowo-rdzeniowego lub stawowego albo EKG.

Badanie przeciwciał tuż po ukąszeniu nie pokaże zakażenia. Samo ukąszenie bez objawów nie jest boreliozą.

Leczenie boreliozy

Boreliozę leczy się antybiotykami. Lek i czas leczenia zależą od postaci choroby, wieku, alergii i ciąży.

  • Wczesna borelioza

    Przy rumieniu zwykle antybiotyk doustny, np. doksycyklina, amoksycylina lub cefuroksym, dobrany przez lekarza.

  • Neuroborelioza

    Leczenie doustne lub, w cięższych postaciach, dożylne.

  • Borelioza stawowa

    Dłuższa antybiotykoterapia. Gdy obrzęk się utrzymuje, potrzebna jest ponowna ocena.

  • Borelioza serca

    Zależy od nasilenia zaburzeń przewodzenia. Przy omdleniach lub ciężkim bloku serca bywa potrzebny szpital.

  • Kontrola po leczeniu

    Ocenia się poprawę objawów. Badań przeciwciał się nie powtarza, bo długo się utrzymują.

Przy omdleniu, duszności, bólu w klatce piersiowej lub silnych zawrotach głowy nie czekaj na teleporadę. Dzwoń pod 112 lub jedź na SOR.

Objawy po leczeniu boreliozy

Zmęczenie czy bóle mięśni mogą trwać jakiś czas po leczeniu. Nie oznacza to, że zakażenie trwa.

  • Dolegliwości, które trwająWymagają oceny, czy to skutek zakażenia, czy innej choroby.
  • Czy długie kuracje pomagają?Zwykle nie. Kolejne długie kuracje po prawidłowym leczeniu nie przynoszą korzyści.
  • Czy można zachorować ponownie?Tak. Przebyta borelioza nie chroni przed kolejną, a nowy rumień wymaga oceny lekarza.

Co zrobić po ukąszeniu kleszcza?

Usuń kleszcza jak najszybciej, nie czekając na lekarza. Oto, co warto zrobić:

  1. Usuń kleszcza

    Chwyć kleszcza pęsetą tuż przy skórze i wyciągnij jednym ruchem.

  2. Oczyść skórę i zapisz datę

    Zdezynfekuj skórę i zapisz datę.

  3. Obserwuj miejsce ukąszenia

    Obserwuj skórę przez kilka tygodni.

  4. Skontaktuj się z lekarzem, jeśli pojawią się objawy

    Zgłoś się do lekarza przy rosnącym rumieniu, gorączce lub innych objawach.

Czego lepiej unikać?

  • smarowania kleszcza tłuszczem i innymi substancjami,
  • antybiotyku na własną rękę po każdym ukąszeniu,
  • badań krwi zaraz po ukąszeniu,
  • badania kleszcza w laboratorium jako podstawy leczenia.

Jak zmniejszyć ryzyko zakażenia boreliozą?

Tak zmniejszysz ryzyko chorób odkleszczowych.

  • Odpowiednie ubranie

    W lesie i wysokiej trawie długie spodnie i zakryte buty. Na jasnym ubraniu łatwiej dostrzec kleszcza.

  • Repelenty

    Stosuj zgodnie z instrukcją i dobierz do wieku.

  • Oglądanie skóry po powrocie

    Zwłaszcza pachy, pachwiny, pas, zgięcia kolan i skóra głowy.

  • Szybkie usunięcie kleszcza

    Im wcześniej, tym mniejsze ryzyko zakażenia.

Jaki lekarz zajmuje się boreliozą?

Diagnostykę zaczyna lekarz rodzinny lub internista. Przy złożonej postaci pomaga specjalista chorób zakaźnych, a zależnie od objawów neurolog, reumatolog, kardiolog lub dermatolog.

Leczysz się już? Przedłuż e-receptę na swój lek

Wpisz jego nazwę. Lekarz na konsultacji online oceni, czy może wystawić e-receptę na kontynuację leczenia. Płacisz za konsultację: 55 zł, nie za receptę.

Konsultacja nie gwarantuje wystawienia recepty. Nowe objawy lub zmianę leczenia omów z lekarzem.

Leki stosowane w leczeniu

Przykładowe substancje czynne stosowane w leczeniu według charakterystyk produktów leczniczych. Leki na receptę dobiera lekarz.

Na receptę

Lista obejmuje leki zarejestrowane w Polsce. Nie każdy jest stale dostępny w aptekach. Lista ma charakter informacyjny. O wyborze leku i dawkowaniu decyduje lekarz po rozmowie z Tobą.

Lekarze, którzy mogą pomóc

Zobacz wszystkich

Najczęstsze pytania

Po jakim czasie pojawiają się objawy boreliozy?

Rumień wędrujący zwykle pojawia się w ciągu kilku dni lub tygodni po ukąszeniu. Inne postacie mogą ujawnić się później, nawet po miesiącach.

Czy borelioza zawsze daje rumień?

Nie. Rumień jest częsty, ale jego brak nie wyklucza choroby.

Czy każdy kleszcz przenosi boreliozę?

Nie. Zakażone są tylko niektóre kleszcze, a ukąszenie nie zawsze prowadzi do zakażenia.

Czy trzeba robić badania od razu po ukąszeniu kleszcza?

Nie. Przeciwciała pojawiają się dopiero po czasie, więc badanie tuż po ukąszeniu nie potwierdzi ani nie wykluczy zakażenia.

Czy przy rumieniu trzeba robić ELISA?

Nie. Typowy rumień wędrujący rozpoznaje się na podstawie wyglądu i leczenie zaczyna się bez badań krwi.

Źródła

  1. NICE – Lyme disease: diagnosis and management (NG95)https://www.nice.org.uk/guidance/ng95 (otwiera się w nowej karcie)
  2. ECDC – Factsheet about borreliosishttps://www.ecdc.europa.eu/en/borreliosis/facts/factsheet (otwiera się w nowej karcie)
  3. CDC – Lyme Disease: Clinical Testing and Diagnosishttps://www.cdc.gov/lyme/hcp/diagnosis-testing/index.html (otwiera się w nowej karcie)
  4. NIZP PZH–PIB – Borelioza: choroba przenoszona przez kleszczehttps://www.pzh.gov.pl/borelioza-choroba-przenoszona-przez-kleszcze/ (otwiera się w nowej karcie)

Autor tekstu

Redaktorka medyczna i analityczka treści zdrowotnych.

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Zasady redakcyjne

Artykuły w poradniku

Artykuły redakcji eDoktorzy, w których piszemy więcej o temacie „borelioza”.

Choroby zakaźne

Borelioza: jak rozpoznać i leczyć objawy oczne?

Borelioza, czyli choroba z Lyme, jest infekcją przenoszoną przez kleszcze, która może wywołać szerokie spektrum objawów. Wśród nich, objawy oczne stanowią kluczowe…

Aktualizacja