
Czarny stolec? Zobacz, co może być przyczyną i kiedy należy działać natychmiast
Czarny stolec może budzić niepokój, zwłaszcza gdy pojawia się nagle i bez wyraźnej przyczyny. Zmiana koloru stolca może wynikać z różnych czynników,…

Przewlekły stres wpływa na wydzielanie kortyzolu, a regularny sen, ruch i ograniczenie kofeiny pomagają radzić sobie ze stresem. Badanie kortyzolu zleca lekarz, gdy podejrzewa chorobę nadnerczy.
Domowe testy na kortyzol są łatwo dostępne, ale ich wynik trzeba oceniać ostrożnie.
Większość testów opiera się na analizie próbki śliny lub krwi, którą po samodzielnym pobraniu odsyła się do laboratorium. Taki wynik nie powinien jednak ani niepokoić, ani uspokajać bez oceny lekarza.
Domowy test ze śliny nie służy do samodzielnego stawiania diagnozy. Warto znać jego ograniczenia:
Codzienny stres rzadko wymaga badania kortyzolu. Lekarz kieruje na diagnostykę hormonalną, gdy objawy sugerują chorobę nadnerczy lub przysadki.
Objawy mogące wskazywać na nadmiar kortyzolu (zespół Cushinga):
Najczęstszą przyczyną objawów nadmiaru kortyzolu jest długotrwałe przyjmowanie leków steroidowych. Takich leków nie należy samodzielnie odstawiać. Decyzję o zmianie dawki podejmuje lekarz.
Objawy mogące wskazywać na niedobór kortyzolu (choroba Addisona):
Gwałtowne osłabienie z wymiotami, biegunką, silnym bólem brzucha, spadkiem ciśnienia lub splątaniem może oznaczać przełom nadnerczowy. To stan zagrożenia życia. Trzeba wtedy wezwać pogotowie (112 lub 999) albo pilnie zgłosić się na SOR.
Leki obniżające kortyzol stosuje się w zespole Cushinga, czyli przy chorobowym nadmiarze tego hormonu, zwykle gdy nie można usunąć jego przyczyny operacyjnie. Nie stosuje się ich z powodu codziennego stresu. O takim leczeniu decyduje endokrynolog.
Przed leczeniem endokrynolog ustala przyczynę nadmiaru kortyzolu, bo od niej zależy wybór metody.
Regularny ruch, odpowiednia ilość snu i techniki oddechowe pomagają radzić sobie ze stresem. Ważny jest też czas na odpoczynek.
Może to być spacer, joga czy pływanie. Pomagają też stałe pory snu i ograniczenie kofeiny. Takie zmiany działają najlepiej, gdy są stosowane regularnie.
Co jeść, aby obniżyć kortyzol?
Zbilansowana dieta wspiera ogólne zdrowie i samopoczucie, także w okresach stresu.
Zielone warzywa liściaste, pestki, ryby morskie, cytrusy czy awokado to wartościowe składniki diety. Nie ma jednak dowodów, że konkretne produkty obniżają poziom kortyzolu.
Suplementy na obniżenie poziomu kortyzolu
Wiele osób sięga po suplementy „na stres”. Często zawierają tak zwane adaptogeny, czyli substancje roślinne reklamowane jako wsparcie w stresie. Ich wpływ na poziom kortyzolu nie został potwierdzony.
Ashwagandha, L-teanina czy różeniec górski to przykłady substancji, które zyskują popularność jako wsparcie w stresie. Badania nad nimi są jednak niewielkie i krótkie, a ashwagandha była wiązana z rzadkimi przypadkami uszkodzenia wątroby. Ich stosowanie warto skonsultować z lekarzem, zwłaszcza gdy przyjmujesz leki.
Zioła na obniżenie kortyzolu
Melisa czy wspomniana ashwagandha bywają stosowane przy stresie i napięciu, ale dowody na ich wpływ na poziom kortyzolu są ograniczone. Lukrecja nie obniża kortyzolu, a nawet nasila jego działanie.
Zioła, podobnie jak suplementy, mogą wchodzić w interakcje z lekami i nie każdy może je stosować. Dotyczy to zwłaszcza lukrecji, która przy dłuższym stosowaniu może podnosić ciśnienie tętnicze i obniżać poziom potasu.
Na półkach aptek i sklepów internetowych znajdziemy preparaty „na stres”, które obiecują wiele. Najczęściej są to suplementy diety, a nie leki. Zawierają wspomniane adaptogeny, witaminy i minerały, a ich wpływ na kortyzol nie został potwierdzony. Choć nie są dostępne na receptę, nie oznacza to, że można je stosować bez umiaru.
Jeśli stres trwa długo, utrudnia sen, pracę lub codzienne życie, warto porozmawiać z lekarzem lub psychologiem, zamiast szukać kolejnego preparatu. W kryzysie emocjonalnym możesz zadzwonić pod bezpłatny numer 116 123, a gdy zagrożone jest życie, pod 112.

Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą.