Interna

Pauzy poekstrasystoliczne – dlaczego serce robi przerwę i czy to niebezpieczne

Kobieta w sportowej bluzie stoi na świeżym powietrzu, słucha muzyki w słuchawkach i odpoczywa po treningu

Pauzy poekstrasystoliczne to zjawisko z zakresu zaburzeń rytmu serca, które przez wielu pacjentów opisywane jest jako nagłe „zatrzymanie” bicia serca lub niepokojąca przerwa pomiędzy uderzeniami. Choć w większości przypadków mają one charakter łagodny i przemijający, ich odczuwanie bywa źródłem silnego lęku. Poniżej wyjaśniamy, skąd się biorą i kiedy wymagają konsultacji lekarskiej.

Czym są pauzy poekstrasystoliczne i dlaczego serce nagle „milknie”?

U zdrowego człowieka serce pracuje w sposób rytmiczny dzięki impulsom elektrycznym generowanym przez węzeł zatokowy, który pełni funkcję naturalnego rozrusznika. Impulsy te rozchodzą się następnie przez układ przewodzący i wywołują regularne skurcze przedsionków oraz komór. Czasami jednak w tym precyzyjnym mechanizmie pojawia się dodatkowy impuls, określany jako ekstrasystola. Jest to przedwczesny skurcz, który powstaje poza węzłem zatokowym.

Po takim dodatkowym skurczu serce często wykonuje krótką przerwę, zwaną pauzą poekstrasystoliczną. Dla pacjenta jest to moment wyraźnie odczuwalny, ponieważ kolejny prawidłowy skurcz pojawia się później niż zwykle. Choć subiektywne wrażenie bywa bardzo intensywne, pojedyncze pauzy poekstrasystoliczne u osób bez chorób serca są zazwyczaj zjawiskiem fizjologicznym.

W prawidłowych warunkach każdy skurcz serca inicjowany jest przez impuls z węzła zatokowego. W przypadku ekstrasystoli impuls pochodzi z innego obszaru, na przykład z przedsionków lub komór. Taki impuls pojawia się wcześniej niż przewidywany kolejny skurcz zatokowy i „wytrąca” serce z ustalonego rytmu.

Po ekstrasystoli następuje moment, w którym układ przewodzący potrzebuje czasu na powrót do prawidłowej sekwencji impulsów. To właśnie wtedy dochodzi do pauzy poekstrasystolicznej. Choć pauza bywa odbierana jako coś groźnego, jest następstwem dodatkowego skurczu, a nie zatrzymaniem pracy serca.

Jak pacjenci odczuwają pauzy poekstrasystoliczne?

Objawy związane z pauzami poekstrasystolicznymi są bardzo zróżnicowane i w dużej mierze subiektywne. Najczęściej pacjenci opisują je jako chwilowe „zatrzymanie” serca, po którym pojawia się mocniejsze uderzenie w klatce piersiowej. Część osób zwraca uwagę na uczucie nierównej pracy serca lub nagłe „przeskoczenie” rytmu.

U niektórych pacjentów pauzom towarzyszą dodatkowe dolegliwości, takie jak kołatanie serca, uczucie niepokoju, zawroty głowy czy krótkotrwałe osłabienie. Samo odczuwanie pauzy nie musi świadczyć o chorobie serca. Problem pojawia się wtedy, gdy objawy są częste, nasilone lub utrudniają codzienne funkcjonowanie.

Dlaczego pauzy poekstrasystoliczne budzą tak duży lęk? Serce jest narządem, którego rytmiczna praca kojarzy się z ciągłością życia. Każde zaburzenie tego rytmu, nawet krótkotrwałe, bywa odbierane jako zagrożenie. Pauzy poekstrasystoliczne są szczególnie niepokojące, ponieważ pacjent ma wrażenie, że serce na moment przestaje bić.

Lęk może dodatkowo nasilać odczuwanie objawów. Pomaga rozmowa z lekarzem, który wyjaśni wynik EKG i powie, czy potrzebne są dalsze badania.

Kiedy pauzy poekstrasystoliczne wymagają konsultacji lekarskiej?

Pojedyncze ekstrasystole zdarzają się często, także u osób młodych i zdrowych. Istnieją jednak sytuacje, w których ich obecność powinna skłonić do konsultacji z lekarzem, najlepiej kardiologiem. Dotyczy to przede wszystkim przypadków, gdy pauzy poekstrasystoliczne występują często, pojawiają się w seriach lub są wyraźnie nasilone.

Niepokojącymi sygnałami są także zawroty głowy, znaczne osłabienie lub duszność przy wysiłku. Jeśli dochodzi do omdlenia, pojawia się ból w klatce piersiowej albo nagła, silna duszność, trzeba od razu zadzwonić pod 112 lub 999. Szczególną ostrożność zaleca się osobom z rozpoznanymi chorobami serca, nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą lub innymi czynnikami ryzyka. W takich sytuacjach konieczna bywa pogłębiona diagnostyka, ponieważ zaburzenia rytmu mogą mieć związek z chorobą strukturalną serca lub zaburzeniami metabolicznymi.

Jak styl życia wpływa na występowanie pauz poekstrasystolicznych?

Wielu pacjentów zauważa, że ekstrasystole i pauzy poekstrasystoliczne nasilają się w określonych okolicznościach. Do najczęściej opisywanych czynników wyzwalających należą przewlekły stres, silne emocje oraz brak odpowiedniej regeneracji. Niedobór snu i długotrwałe zmęczenie mogą zwiększać pobudliwość układu nerwowego, co sprzyja zaburzeniom rytmu.

Znaczenie mają również używki. Nadmierne spożycie kofeiny, alkoholu czy palenie papierosów bywa łączone z częstszym występowaniem dodatkowych skurczów. Dodatkowe skurcze mogą też wiązać się z zaburzeniami elektrolitowymi, na przykład niedoborem potasu lub magnezu, dlatego lekarz może zlecić ich oznaczenie. W przypadku częstych objawów wszelkie zmiany stylu życia warto omawiać z lekarzem, aby były one bezpieczne i dostosowane do stanu zdrowia.

Jak diagnozuje się pauzy poekstrasystoliczne?

Podstawowym badaniem oceniającym rytm serca jest elektrokardiogram, czyli EKG. Pozwala on zarejestrować zarówno ekstrasystole, jak i następujące po nich pauzy. Problem polega jednak na tym, że zaburzenia rytmu nie zawsze występują w trakcie krótkiego badania spoczynkowego.

W takich sytuacjach stosuje się monitorowanie metodą Holtera, które polega na całodobowym lub kilkudniowym zapisie pracy serca.

Uzupełnieniem diagnostyki mogą być badania laboratoryjne oceniające gospodarkę elektrolitową czy funkcję tarczycy, a także badanie echokardiograficzne pozwalające ocenić budowę i funkcję serca. Zakres badań zawsze ustala lekarz na podstawie objawów i wywiadu. Jeśli objawy wymagają dalszej diagnostyki, lekarz może ocenić zasadność wystawienia e-skierowania na badania.

Jak wygląda postępowanie medyczne przy pauzach poekstrasystolicznych? To zależy od przyczyny, częstości występowania oraz nasilenia objawów. U osób, u których pauzy poekstrasystoliczne pojawiają się sporadycznie i nie powodują istotnych dolegliwości, zwykle nie wdraża się leczenia farmakologicznego. Ważne są obserwacja i ograniczenie czynników, które mogą nasilać arytmię.

W przypadku częstszych lub uciążliwych objawów lekarz może rozważyć farmakoterapię, na przykład leki wpływające na rytm serca. W wybranych sytuacjach konieczna bywa dalsza diagnostyka lub leczenie zabiegowe. Każda decyzja terapeutyczna powinna być podejmowana indywidualnie, po dokładnej ocenie stanu zdrowia pacjenta.

Jak wspierać serce w codziennym funkcjonowaniu?

Choć nie zawsze można całkowicie zapobiec występowaniu ekstrasystol, istnieją działania sprzyjające prawidłowej pracy serca. Sprzyjają temu regularna, umiarkowana aktywność fizyczna, odpowiednia ilość snu i ograniczanie stresu.

Istotne jest także kontrolowanie masy ciała i ciśnienia tętniczego oraz wykonywanie badań profilaktycznych. W przypadku osób z objawami ze strony serca wszelkie zmiany trybu życia, diety czy aktywności fizycznej najlepiej konsultować z lekarzem, aby były one bezpieczne i dostosowane do indywidualnych potrzeb.

Pauzy poekstrasystoliczne w większości przypadków nie stanowią zagrożenia, ale częste objawy warto omówić z lekarzem. Wynik EKG lub badania Holtera można omówić także podczas teleporady. Nagłe pogorszenie samopoczucia, omdlenie lub ból w klatce piersiowej wymagają wezwania pomocy pod numerem 112 lub 999, a nie konsultacji online.

Najczęstsze pytania

Czy pauzy poekstrasystoliczne mogą występować u osób całkowicie zdrowych?

Tak, sporadyczne wystąpienia są normalne i nie zawsze oznaczają chorobę serca.

Czy pauzy poekstrasystoliczne mogą być związane z zaburzeniami elektrolitów?

Tak, niedobory potasu czy magnezu mogą sprzyjać pojawianiu się ekstrasystolii i pauz.

Czy takie pauzy zwiększają ryzyko nagłego zatrzymania krążenia?

U osób bez choroby serca pojedyncze pauzy zwykle nie są groźne. Częste dodatkowe skurcze lub rozpoznana choroba serca wymagają diagnostyki. Omdlenie albo ból w klatce piersiowej to powód, by zadzwonić pod 112 lub 999.

Czy można zapobiegać pauzom poekstrasystolicznym?

Nie zawsze da się im zapobiec. U części osób pomaga ograniczenie stresu, kofeiny i alkoholu oraz odpowiednia ilość snu.

Źródła

  1. European Society of Cardiology. 2022 ESC Guidelines for the management of patients with ventricular arrhythmias and the prevention of sudden cardiac death. European Heart Journal.https://academic.oup.com/eurheartj/article/43/40/3997/6675633 (otwiera się w nowej karcie)
  2. National Heart, Lung, and Blood Institute. Arrhythmia. Causes, symptoms, diagnosis, and treatment. U.S. Department of Health and Human Services, NIH.https://www.nhlbi.nih.gov/health/arrhythmias (otwiera się w nowej karcie)
  3. mp.pl/pacjent. Arytmie komorowehttps://www.mp.pl/pacjent/choroby-ukladu-krazenia/choroby/292479,arytmie-komorowe (otwiera się w nowej karcie)

Autor tekstu

Redaktorka medyczna i analityczka treści zdrowotnych.

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Zasady redakcyjne