
Urazy ciała i fizjoterapia: Nowoczesne podejścia do leczenia
Urazy ciała mogą dotknąć każdego — zarówno zawodowych sportowców, jak i osoby, które na co dzień nie prowadzą aktywnego trybu życia. Skręcenia,…

Operacja ścięgna Achillesa to jeden ze sposobów leczenia zerwanego ścięgna, stosowany zarówno u osób aktywnych fizycznie, jak i po urazach w codziennym życiu. Zerwanie tej struktury prowadzi do poważnych ograniczeń ruchowych i znacząco wpływa na jakość życia. Zrozumienie funkcji ścięgna Achillesa, mechanizmu urazu, zasad leczenia operacyjnego oraz przebiegu rehabilitacji pozwala pacjentowi realnie przygotować się do leczenia i świadomie uczestniczyć w procesie powrotu do sprawności.
Ścięgno Achillesa jest największym i najsilniejszym ścięgnem w ludzkim organizmie. Powstaje z połączenia ścięgien mięśnia brzuchatego łydki oraz mięśnia płaszczkowatego, tworzących wspólnie mięsień trójgłowy łydki. Jego podstawową funkcją jest przenoszenie sił umożliwiających zginanie podeszwowe stopy, co ma kluczowe znaczenie podczas chodzenia, biegania, skakania oraz utrzymywania równowagi.
Podczas biegu i skoków ścięgno przenosi bardzo duże obciążenia. Tak duże siły sprawiają, że nawet niewielkie zaburzenia strukturalne, mikrourazy lub zmiany degeneracyjne mogą prowadzić do poważnych konsekwencji funkcjonalnych. Skrócenie, osłabienie lub zerwanie ścięgna skutkuje zaburzeniem wzorca chodu, spadkiem siły odbicia stopy oraz zwiększonym ryzykiem przeciążeń innych struktur układu ruchu.
Najczęstszym wskazaniem do leczenia operacyjnego jest całkowite zerwanie ścięgna Achillesa. Do zerwania dochodzi zwykle przy nagłym napięciu mięśnia łydki, np. przy wybiciu do skoku, lądowaniu lub gwałtownej zmianie kierunku ruchu. Charakterystycznym objawem jest nagły ból w tylnej części łydki, opisywany przez pacjentów jako uczucie uderzenia lub kopnięcia. Często słychać trzask, pojawia się obrzęk przy pięcie, a stanięcie na palcach chorej nogi staje się niemożliwe. Przy podejrzeniu zerwania ścięgna trzeba jak najszybciej zgłosić się na SOR lub do ortopedy.
Diagnostyka opiera się na badaniu klinicznym oraz badaniach obrazowych. Ultrasonografia umożliwia szybką ocenę ciągłości ścięgna, natomiast rezonans magnetyczny pozwala dokładnie określić rozległość uszkodzenia, obecność zmian degeneracyjnych oraz stan otaczających tkanek. Całkowite zerwanie można leczyć operacyjnie albo zachowawczo, czyli w ortezie lub gipsie. Według przeglądu badań opublikowanego w 2020 r. operacja zmniejsza ryzyko ponownego zerwania, ale wiąże się z większym ryzykiem powikłań rany, a wyniki funkcjonalne obu metod są podobne. Decyzję podejmuje się indywidualnie, biorąc pod uwagę m.in. wiek, aktywność i pracę pacjenta.
Celem leczenia operacyjnego jest przywrócenie ciągłości ścięgna oraz jego prawidłowej długości i napięcia. W praktyce klinicznej stosuje się dwie główne techniki chirurgiczne. Pierwszą z nich jest metoda otwarta, polegająca na wykonaniu nacięcia skóry w okolicy uszkodzenia, co umożliwia bezpośrednie zeszycie końców ścięgna. Daje chirurgowi dobry wgląd w miejsce uszkodzenia, ale wymaga większego nacięcia.
Alternatywą jest leczenie przezskórne, które polega na wykonaniu kilku niewielkich nacięć i zeszyciu ścięgna przy użyciu specjalnych narzędzi. Technika mniej inwazyjna może zmniejszać ryzyko powikłań gojenia rany.
Wybór metody zależy od wieku pacjenta, stopnia aktywności fizycznej, czasu jaki upłynął od urazu oraz jakości tkanek ścięgna.
Rehabilitacja stanowi integralny element leczenia i w dużej mierze decyduje o końcowym efekcie funkcjonalnym. Bezpośrednio po operacji kończyna jest unieruchomiona w ortezie lub opatrunku gipsowym w pozycji zgięcia podeszwowego, co zmniejsza napięcie na zeszytym ścięgnie. Czas unieruchomienia ustala chirurg, zwykle trwa ono około 6 tygodni.
Kolejne etapy rehabilitacji obejmują stopniowe zwiększanie zakresu ruchu w stawie skokowym, wzmacnianie mięśni łydki oraz reedukację chodu. Szczególną uwagę zwraca się na zapobieganie skróceniu ścięgna Achillesa, które mogłoby prowadzić do trwałych zaburzeń biomechaniki. Program rehabilitacyjny jest dostosowywany indywidualnie i prowadzony pod kontrolą fizjoterapeuty.
Pełny powrót do sprawności trwa długo, zwykle około 12 miesięcy, a u części pacjentów osiągnięcie wszystkich celów zajmuje nawet do 2 lat. W pierwszych miesiącach celem jest odzyskanie prawidłowego zakresu ruchu oraz siły mięśniowej, natomiast powrót do intensywnej aktywności sportowej następuje dopiero po pełnej przebudowie ścięgna.
Wiek, choroby współistniejące oraz wcześniejszy poziom aktywności fizycznej mają istotny wpływ na tempo rekonwalescencji. Większość pacjentów wraca po leczeniu do pracy i codziennych aktywności.
Jak każdy zabieg, operacja ścięgna Achillesa niesie ryzyko powikłań. Należą do nich problemy z gojeniem rany, zakażenie, uszkodzenie nerwu z zaburzeniami czucia w okolicy pięty i stopy, powikłania znieczulenia oraz zakrzepica. Bolesny obrzęk łydki po operacji wymaga pilnego kontaktu z lekarzem, a nagła duszność lub ból w klatce piersiowej to powód do natychmiastowego wezwania pomocy pod numerem 112 lub 999.
Innym możliwym powikłaniem jest nadmierne wydłużenie lub skrócenie ścięgna Achillesa w procesie gojenia. Taki stan może prowadzić do utraty siły odbicia stopy, szybszego męczenia się kończyny oraz utrwalonych zaburzeń chodu. Możliwe jest też ponowne zerwanie ścięgna po operacji, a część pacjentów odczuwa ból lub osłabienie przy wybiciu i skoku. Świadomość możliwych powikłań pozwala na ich wczesne rozpoznanie i odpowiednią modyfikację rehabilitacji.
Proces gojenia ścięgna Achillesa jest złożony i zależy od wielu czynników biologicznych oraz środowiskowych. Wiek pacjenta ma istotne znaczenie, ponieważ wraz z upływem lat zmniejsza się zdolność tkanek do regeneracji.
Znaczenie mogą mieć także choroby przewlekłe, np. cukrzyca czy choroby zapalne, które osłabiają ścięgna. Negatywnie na gojenie wpływa także palenie tytoniu, które pogarsza ukrwienie tkanek i zwiększa ryzyko powikłań pooperacyjnych.
U osób aktywnych fizycznie, zwłaszcza uprawiających sport amatorsko lub zawodowo, rokowanie po operacji ścięgna Achillesa jest na ogół dobre, pod warunkiem przestrzegania zasad rehabilitacji. Pełne wyleczenie trwa zwykle około roku, a powrót do sportów wymagających dynamicznych startów i skoków może zająć więcej czasu.
Kluczowe znaczenie ma stopniowe zwiększanie obciążeń oraz odbudowa siły i elastyczności mięśni łydki. Zbyt szybki powrót do treningów zwiększa ryzyko przeciążeń i mikrourazów, które mogą prowadzić do przewlekłych dolegliwości bólowych. Gotowość do powrotu do sportu lekarz lub fizjoterapeuta może ocenić testami funkcjonalnymi.
Profilaktyka wtórna odgrywa istotną rolę po zakończeniu rehabilitacji i powrocie do codziennej aktywności. Jednym z kluczowych elementów jest regularne wzmacnianie mięśni trójgłowego łydki oraz utrzymywanie prawidłowej elastyczności ścięgna poprzez ćwiczenia rozciągające.
Znaczenie ma również odpowiedni dobór obuwia, które zapewnia właściwą amortyzację oraz stabilizację stawu skokowego. Osoby aktywne fizycznie powinny zwracać uwagę na stopniowe zwiększanie intensywności treningów oraz unikać nagłych zmian obciążeń. Ból lub sztywność ścięgna po treningu to sygnał, żeby zmniejszyć obciążenie i skonsultować się z lekarzem lub fizjoterapeutą.