Nowe rozporządzenia: Zgłaszanie chorób zakaźnych do sanepidu od sierpnia

Od 4 sierpnia wprowadzane są zmiany w zgłaszaniu chorób zakaźnych do sanepidu, zgodnie z nowym rozporządzeniem ministra zdrowia. Przepisy zobowiązują do przekazywania Inspekcji Sanitarnej danych dotyczących wyników leczenia lub informacji o braku nosicielstwa u osób, które wyzdrowiały z choroby zakaźnej.

Przeczytaj również: 10 prostych kroków do zdrowszego serca: Jak zapobiegać chorobom?

Nowe przepisy dotyczące zgłaszania chorób zakaźnych

Rozporządzenie, które zostało ogłoszone, definiuje listę infekcji i chorób zakaźnych, które wymagają przekazania informacji o wynikach leczenia lub braku nosicielstwa po wyzdrowieniu. Obowiązek zgłaszania obejmuje takie choroby jak błonica, dur brzuszny, dury rzekome A, B i C, oraz ostre nagminne porażenie dziecięce. Rozporządzenie nie definiuje jednak procedur medycznych stosowanych wobec pacjenta, a jedynie określa zakres danych i terminy ich przekazania do Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

Wykaz chorób objętych nowym rozporządzeniem

Rozporządzenie opublikowane 20 lipca precyzuje listę zakażeń i chorób zakaźnych, które są objęte obowiązkiem zgłaszania danych o wynikach leczenia lub o wykluczeniu nosicielstwa po wyzdrowieniu. Przepisy określają zakres tych danych, okoliczności, termin i sposób ich przekazania, a także państwowego inspektora sanitarnego odpowiedzialnego za ich odbiór.

Zgodnie z rozporządzeniem, obowiązek zgłaszania wyników leczenia lub braku nosicielstwa po wyzdrowieniu obejmuje następujące infekcje i choroby zakaźne:

• Błonica,
• Cholera,
• Dur brzuszny,
• Dury rzekome A, B i C,
• Ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis).

Ministerstwo Zdrowia, w uzasadnieniu do rozporządzenia, podkreśliło, że błonica i ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis) są chorobami zakaźnymi, które zostały wyeliminowane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dzięki obowiązkowym szczepieniom. Również dur brzuszny został praktycznie wyeliminowany w wyniku masowej akcji szczepień w latach 1964-1975. Nie odnotowano również przypadków durów rzekomych A, B i C oraz cholery.

Sanepid a zgłaszanie chorób zakaźnych

Ministerstwo Zdrowia przyznało, że “szpitalne leczenie specjalistyczne i opieka medyczna, które prowadzą do ustąpienia ostrych objawów tych chorób zakaźnych, umożliwiają kontynuowanie leczenia i rehabilitację w domu”. Jednak w przypadku niektórych chorób zakaźnych, nawet po zakończeniu leczenia szpitalnego i ustąpieniu objawów, nosicielstwo patogenu może nie zostać wyeliminowane.

W dokumencie czytamy, że rozporządzenie nie określa zasad postępowania medycznego wobec pacjenta. Decyzje dotyczące zakresu, rodzaju i terminów wykonywanych badań mikrobiologicznych pozostają w gestii lekarzy. Rozporządzenie precyzuje jedynie, jakie informacje o wynikach leczenia lub o wykluczeniu nosicielstwa po wyzdrowieniu muszą być przekazane do Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

Pełna treść rozporządzenia jest dostępna w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Zobacz też: Nerwica – objawy, rodzaje, leczenie

Co dokładnie zmienia rozporządzenie od 4 sierpnia i kogo obejmuje?

Nowe przepisy nie dotyczą wyłącznie samego zgłoszenia podejrzenia lub rozpoznania choroby zakaźnej, bo to obowiązek istniejący od lat w systemie prawnym. Zmiana polega na dołożeniu kolejnego etapu raportowania, czyli przekazania do Państwowej Inspekcji Sanitarnej informacji, co stało się po zakończeniu leczenia. W praktyce chodzi o dane wskazujące, czy leczenie doprowadziło do oczekiwanego efektu oraz czy potwierdzono brak nosicielstwa u osoby, która przebyła zakażenie. To ważne rozróżnienie, bo pacjent może czuć się dobrze i nie mieć objawów, a mimo tego w określonych sytuacjach nadal stanowić źródło szerzenia patogenu.

Warto podkreślić, że rozporządzenie nie wchodzi w rolę wytycznych klinicznych. Nie mówi lekarzowi, jakie badania ma zlecić, w jakim momencie i jaką metodą. Określa natomiast, jakie informacje i w jakim trybie mają trafić do inspekcji sanitarnej. Z punktu widzenia praktyki systemowej jest to „domknięcie” nadzoru epidemiologicznego, bo sanepid dostaje nie tylko sygnał, że choroba wystąpiła, ale także potwierdzenie, czy ryzyko dalszej transmisji zostało realnie wygaszone.

Wyniki leczenia i „brak nosicielstwa”, czyli co realnie trzeba udokumentować?

W języku potocznym „wyleczenie” bywa rozumiane jako ustąpienie objawów. W epidemiologii i zdrowiu publicznym ten obraz jest bardziej złożony. Wynik leczenia może oznaczać poprawę kliniczną, zakończenie hospitalizacji, brak cech aktywnej choroby w ocenie lekarza oraz brak wskazań do dalszej terapii. Z kolei wykluczenie nosicielstwa wiąże się z sytuacją, w której patogen może utrzymywać się w organizmie i być wydalany, nawet gdy objawy zniknęły. Właśnie dlatego przepisy akcentują, że w wybranych zakażeniach sama poprawa samopoczucia nie daje jeszcze pełnej pewności bezpieczeństwa dla otoczenia.

Najczęściej wątpliwości praktyczne pojawiają się przy pytaniu, jak rozumieć „brak nosicielstwa”. W ujęciu medycznym chodzi o potwierdzenie, że dana osoba nie jest już źródłem zakażenia, co zwykle wymaga oceny mikrobiologicznej, dobranej do patogenu i sytuacji klinicznej. Rozporządzenie wymienia choroby objęte obowiązkiem raportowania po wyzdrowieniu, między innymi błonicę, cholerę, dur brzuszny, dury rzekome A, B i C oraz ostre nagminne porażenie dziecięce. W tych jednostkach właśnie „cisza objawów” może być myląca, a brak potwierdzenia eliminacji patogenu bywa istotny z perspektywy bezpieczeństwa zbiorowego.

Jeżeli tworzysz materiał informacyjny dla pacjenta lub personelu, pomocne bywa doprecyzowanie, że w praktyce mogą istnieć dwa równoległe cele: wyciszenie choroby u konkretnej osoby i przerwanie łańcucha transmisji. Nowe raportowanie jest narzędziem pilnującym tego drugiego celu, szczególnie tam, gdzie Polska utrzymuje status eliminacji choroby dzięki szczepieniom i nadzorowi.

Jak wdrożyć obowiązek w placówce, żeby nie było chaosu i błędów w raportowaniu?

Największe ryzyko operacyjne nie polega na braku dobrej woli, tylko na tym, że informacja o „wyniku leczenia” może utknąć między oddziałem, poradnią, laboratorium i rejestracją. Dlatego w praktyce najlepiej sprawdza się prosta procedura, która definiuje: kto jest właścicielem zadania, skąd bierze dane, kiedy sprawdza kompletność dokumentacji i kto faktycznie wysyła zgłoszenie. Przy chorobach rzadkich problemem bywa to, że personel styka się z nimi sporadycznie, więc łatwo o przeoczenie dodatkowego obowiązku już po wypisie.

Warto ująć wdrożenie w formie krótkiej listy kontrolnej, która działa nawet przy rotacji personelu:

• Identyfikacja przypadków: oznaczenie w dokumentacji, że choroba jest na liście wymagającej raportu po wyzdrowieniu.
• Ustalenie momentu „po leczeniu”: kiedy placówka uznaje, że leczenie zakończono, oraz czy pacjent wymaga kontroli mikrobiologicznej.
• Spójność danych: porównanie rozpoznania, dat, wyników badań i informacji o stanie pacjenta, żeby nie wysłać sprzecznych komunikatów.
• Bezpieczeństwo informacji: przekazywanie danych kanałem przewidzianym w przepisach i wewnętrznych procedurach, z minimalizacją tego, co nie jest konieczne.

Jeżeli w artykule chcesz wzmocnić warstwę „ekspercką”, możesz dodać krótkie wyjaśnienie, że przetwarzanie danych w tym zakresie odbywa się w ramach obowiązków wynikających z przepisów zdrowia publicznego i nadzoru sanitarnego, dlatego kluczowe są: celowość, minimalizacja, poufność i rozliczalność. To pomaga czytelnikowi zrozumieć, dlaczego sanepid prosi o dane „po leczeniu” i czemu to nie jest dowolne, tylko systemowo uzasadnione.

Dlaczego sanepid chce dane „po wyzdrowieniu”, skoro przypadki są rzadkie?

W epidemiologii choroby rzadkie bywają paradoksalnie bardziej wymagające niż częste infekcje sezonowe. Gdy liczba zachorowań jest niska, każdy pojedynczy przypadek ma większą wagę dla oceny bezpieczeństwa populacyjnego. Dotyczy to szczególnie jednostek, które w Polsce uznaje się za wyeliminowane lub praktycznie niewystępujące, bo pojawienie się jednego ogniska może oznaczać konieczność działań przeciwepidemicznych, kontroli kontaktów, czasem również weryfikacji poziomu uodpornienia w danej grupie.

Dodatkowo część patogenów może utrzymywać się w organizmie w formie nosicielstwa. Z perspektywy zdrowia publicznego kluczowe pytanie brzmi nie tylko „czy pacjent czuje się lepiej”, ale także „czy przestał stanowić źródło zakażenia”. Raport o wyniku leczenia lub wykluczeniu nosicielstwa jest więc mechanizmem, który wspiera decyzje inspekcji sanitarnej o zakończeniu nadzoru nad przypadkiem, o ewentualnych zaleceniach dla osób z kontaktu oraz o tym, czy ryzyko zostało realnie opanowane.

Jeżeli chcesz domknąć temat ekspercko, możesz dopisać, że system zgłaszania chorób zakaźnych jest elementem większej układanki, obejmującej rozpoznawanie, rejestrację, analizę trendów i reagowanie na ogniska. Nowe rozporządzenie doprecyzowuje ten system w wąskim, ale istotnym fragmencie, czyli w potwierdzeniu efektu leczenia i bezpieczeństwa epidemiologicznego po przebyciu choroby.

Źródła:

• Ministerstwo Zdrowia. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 10 lipca 2023 r. w sprawie zakresu danych przekazywanych o wynikach leczenia lub informacji o wykluczeniu nosicielstwa u osób, które wyzdrowiały z choroby zakaźnej (Dz.U. 2023 poz. 1380). 
• Rzeczpospolita Polska. Dziennik Ustaw. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 10 lipca 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 1380), tekst aktu. 
• Rzeczpospolita Polska. Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. 2023 poz. 1045. 

Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.