Interna

Nowe normy cholesterolu i trójglicerydów. Większość Polaków się nie łapie

Starsza kobieta w białym fartuchu (prawdopodobnie lekarka) uśmiecha się i rozmawia z młodą pacjentką w przychodni, omawiając dokumentację medyczną.

Nowe wytyczne dotyczące diagnostyki lipidowej, opublikowane w kwietniu 2024 roku, zmieniają sposób interpretacji wyników badań, które przez lata uznawano za „bezpieczne”. Choć większość parametrów pozostała bez zmian, jeden wskaźnik został wyraźnie zaostrzony. Trójglicerydy przestały być tłem dla cholesterolu i stały się jednym z kluczowych elementów oceny ryzyka sercowo-naczyniowego.

Nowe normy trójglicerydów od 2024 roku, co się zmieniło?

W 2024 roku Polskie Towarzystwo Diagnostyki Laboratoryjnej i Polskie Towarzystwo Lipidologiczne opublikowały wytyczne dotyczące badań lipidów. Wcześniej za prawidłowe uznawano stężenie trójglicerydów poniżej 150 mg/dl. Według nowych wytycznych wartości pożądane są niższe.

Wartości pożądane trójglicerydów według wytycznych z 2024 roku:

  • na czczo: mniej niż 100 mg/dl (1,1 mmol/l)
  • nie na czczo: mniej niż 125 mg/dl (1,4 mmol/l)

Wynik, który jeszcze niedawno uznawano za prawidłowy, może więc dziś wymagać omówienia z lekarzem. Według wytycznych stężenie trójglicerydów powyżej 100 mg/dl wiąże się z istotnym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych, a stężenie na czczo powyżej 150 mg/dl jest wskazaniem do leczenia hipertriglicerydemii.

Podwyższone trójglicerydy – jak czytać nowe zakresy i co oznaczają klinicznie?

Wytyczne dzielą podwyższone stężenia trójglicerydów na czczo tak:

  • 100–150 mg/dl, hipertriglicerydemia graniczna,
  • 150–500 mg/dl, hipertriglicerydemia umiarkowana,
  • 500–880 mg/dl, hipertriglicerydemia ciężka,
  • powyżej 880 mg/dl, hipertriglicerydemia bardzo ciężka.

Podwyższone trójglicerydy zwiększają ryzyko miażdżycy, choroby wieńcowej i udaru mózgu, a przy bardzo wysokich wartościach także ostrego zapalenia trzustki. Wynik powyżej 880 mg/dl wymaga pilnego kontaktu z lekarzem.

Podwyższone trójglicerydy zwykle nie dają objawów, dlatego wykrywa je dopiero lipidogram. Lekarz może zalecić zmianę diety, ograniczenie alkoholu, więcej ruchu i redukcję masy ciała, a czasem także leki.

Cholesterol całkowity i HDL, czy normy się zmieniły?

W przeciwieństwie do trójglicerydów normy cholesterolu całkowitego pozostały bez zmian. Nadal za wartość pożądaną uznaje się poziom poniżej 190 mg/dl. To parametr orientacyjny, który sam rzadko decyduje o leczeniu.

Nie zmieniły się też wartości pożądane cholesterolu HDL:

  • kobiety: powyżej 45 mg/dl (1,2 mmol/l)
  • mężczyźni: powyżej 40 mg/dl (1,0 mmol/l)

Cholesterol LDL i nie-HDL, normy zależne od ryzyka

Dla cholesterolu LDL nie ma jednej normy dla wszystkich. Jego docelowy poziom zależy od całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego pacjenta. Im wyższe ryzyko, tym niższy powinien być LDL.

  • niskie ryzyko: poniżej 115 mg/dl
  • umiarkowane ryzyko: poniżej 100 mg/dl
  • duże ryzyko: poniżej 70 mg/dl
  • bardzo duże ryzyko: poniżej 55 mg/dl
  • ryzyko ekstremalne: poniżej 40 mg/dl

Cholesterol nie-HDL obejmuje wszystkie frakcje cholesterolu, które sprzyjają miażdżycy. Skale oceny ryzyka sercowo-naczyniowego SCORE2 używają go dziś zamiast cholesterolu całkowitego. To, do której grupy ryzyka należysz, ocenia lekarz.

Kiedy i jak często robić lipidogram?

Lipidogram to podstawowe badanie w profilaktyce chorób układu krążenia. W szerszym kontekście warto sprawdzić także, jakie badania warto wykonać, aby ocenić ogólny stan zdrowia.

Obejmuje cholesterol LDL, HDL, cholesterol całkowity oraz trójglicerydy i pozwala wykryć zaburzenia, zanim pojawią się objawy.

Według wytycznych z 2024 roku każda dorosła osoba powinna co najmniej raz w życiu oznaczyć także lipoproteinę(a), czyli Lp(a).

Jak często powtarzać lipidogram, ustala lekarz na podstawie wyników, wieku i czynników ryzyka. Przy nieprawidłowych wynikach lub w trakcie leczenia badanie wykonuje się częściej.

U osób z nadciśnieniem, cukrzycą, otyłością lub obciążonym wywiadem rodzinnym lipidogram powinien być elementem stałej kontroli zdrowia. Jeśli pacjent ma objawy, czynniki ryzyka lub wcześniejsze nieprawidłowe wyniki, lekarz może ocenić sytuację i zdecydować, czy zasadne będzie e-skierowanie na badania, w tym kontrolę profilu lipidowego.

Najczęstsze pytania

Czy normy cholesterolu są inne dla kobiet i mężczyzn?

Tak, różnią się w przypadku cholesterolu HDL. U kobiet wartość pożądana to powyżej 45 mg/dl, a u mężczyzn powyżej 40 mg/dl.

Czy muszę być na czczo, żeby wykonać profil lipidowy?

Nie zawsze. Wytyczne podają wartości pożądane także dla wyników nie na czczo, np. trójglicerydy poniżej 125 mg/dl. Przy bardzo wysokich trójglicerydach lekarz może zlecić badanie na czczo.

Co może fałszować wyniki trójglicerydów?

Alkohol, obfity posiłek przed badaniem oraz niektóre leki mogą podnieść wynik.

Czy zmiana diety wystarczy, by obniżyć trójglicerydy?

Zmiana diety, ograniczenie alkoholu, więcej ruchu i redukcja masy ciała często obniżają trójglicerydy. Przy bardzo wysokich wartościach lub dużym ryzyku sercowo-naczyniowym lekarz może zalecić także leki.

Źródła

  1. Solnica B, Sygitowicz G, Sitkiewicz D i wsp. Wytyczne Polskiego Towarzystwa Diagnostyki Laboratoryjnej i Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego dotyczące diagnostyki laboratoryjnej zaburzeń gospodarki lipidowej. Diagnostyka Laboratoryjna 2024https://ptdl.pl/ptdl/wp-content/uploads/2024/07/DL_1-2024_Wytyczne_PTDL_2024_PUBL.pdf (otwiera się w nowej karcie)
  2. European Society of Cardiology. Dyslipidaemias (ESC Clinical Practice Guidelines)https://www.escardio.org/guidelines/clinical-practice-guidelines/all-esc-practice-guidelines/dyslipidaemias/ (otwiera się w nowej karcie)
  3. National Heart, Lung, and Blood Institute. High Blood Triglycerideshttps://www.nhlbi.nih.gov/health/high-blood-triglycerides (otwiera się w nowej karcie)

Autor tekstu

Redaktorka medyczna i analityczka treści zdrowotnych.

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Zasady redakcyjne