Medycyna rodzinna

Kot a zdrowie psychiczne. Co mówią badania?

Kobieta trzymająca rudego kota przy oknie, spokojna chwila bliskości ze zwierzakiem.

Badania wiążą obecność kota z mniejszym odczuwaniem stresu, ale nie dowodzą, że kot leczy choroby. Opisujemy, co wiadomo i jakie są przeciwwskazania, np. alergia i toksoplazmoza w ciąży.

Obecność kota w domu to coś więcej niż towarzystwo zwierzęcia. Badania sugerują, że kontakt ze zwierzęciem, także z kotem, może wpływać na samopoczucie i odczuwanie stresu, choć nie wszystko w tej dziedzinie jest dobrze zbadane. Nie chodzi wyłącznie o radość z opieki nad pupilem. Chodzi o codzienny kontakt, rytm, dotyk i poczucie bezpieczeństwa.

Czy kontakt z kotem obniża stres i poprawia nastrój?

Kontakt fizyczny z kotem, głaskanie futra i ciepło jego ciała wiele osób odczuwa jako kojące. Przegląd badań nad kontaktem ludzi ze zwierzętami wskazuje, że może on obniżać stężenie kortyzolu, czyli hormonu stresu, a także tętno i ciśnienie krwi. Autorzy przypuszczają, że ważną rolę odgrywa w tym oksytocyna, hormon związany z poczuciem więzi, ale badań na ten temat jest jeszcze mało.

Wiele osób zestresowanych lub zmagających się z lękiem mówi, że obecność kota je uspokaja. W przeciwieństwie do wielu bodźców zewnętrznych, kot nie narzuca się, nie oczekuje natychmiastowej reakcji. Jest obecny, ale nienachalny. Dla wielu osób taki spokojny kontakt jest odprężający.

Codzienne, powtarzalne rytuały, poranne karmienie, obserwowanie kota śpiącego w słońcu, wieczorne głaskanie na kanapie, uczą uważności i spowolnienia. Dla wielu osób to sposób na chwilę spokoju w ciągu dnia.

Kot w domu a zdrowie serca i układu krążenia

Badania nad zwierzętami domowymi a zdrowiem serca dotyczą głównie psów. W badaniu z 2002 roku osoby mające zwierzę, kota lub psa, miały w spoczynku niższe tętno i ciśnienie krwi, a podczas stresującego zadania ich tętno i ciśnienie rosły mniej niż u osób bez zwierząt. American Heart Association uznało w 2013 roku, że posiadanie zwierzęcia, zwłaszcza psa, prawdopodobnie wiąże się z mniejszym ryzykiem chorób serca, ale nie zaleca brania zwierzęcia głównie po to, by to ryzyko zmniejszyć.

Nie chodzi o magiczne działanie zwierzęcia, lecz o pośredni wpływ na styl życia i reakcje organizmu. Kot wprowadza do codzienności stałość i poczucie odpowiedzialności, ale bez presji. Osobom samotnym może dawać poczucie towarzystwa.

Badania te pokazują jednak związek, a nie dowód, że to zwierzę obniża ryzyko, bo osoby mające zwierzęta mogą różnić się stylem życia, na przykład częściej chodzić na spacery z psem.

Felinoterapia i wpływ kotów na dzieci oraz osoby w spektrum autyzmu

Koty bywają włączane do zajęć wspierających, także z dziećmi w spektrum autyzmu i osobami z trudnościami w regulacji emocji. Badań nad skutecznością takiej formy wsparcia jest jednak niewiele. Kot, w przeciwieństwie do człowieka, nie wymaga kontaktu werbalnego, nie ocenia i nie narzuca tempa interakcji.

Dla części dzieci nadwrażliwych sensorycznie ważny może być zmysłowy, ale przewidywalny kontakt. Miękkość sierści, ciepło ciała, powtarzalne ruchy i dźwięk mruczenia tworzą bezpieczne środowisko, które może sprzyjać wyciszeniu i budowaniu relacji. To nie jest terapia w sensie klinicznym, tylko forma wsparcia emocjonalnego.

Obecność kota bywa też pomocna w nauce empatii, cierpliwości i rozpoznawania granic. Kot jasno komunikuje swoje potrzeby i nie toleruje przekraczania ich. Dla dzieci i dorosłych uczących się relacji to cenna, naturalna lekcja.

Kot nie jest jednak dobrym wyborem dla każdego. U osób uczulonych na sierść kota kontakt z nim może nasilać objawy alergii i astmy. W ciąży, ze względu na ryzyko toksoplazmozy, kuwetę sprzątaj codziennie w gumowych rękawiczkach i potem dokładnie umyj ręce wodą z mydłem, a jeśli to możliwe, poproś o to kogoś innego. Zadrapanie lub ugryzienie, po którym pojawia się obrzęk, zaczerwienienie lub gorączka, wymaga konsultacji lekarskiej.

Mruczenie kota i jego wpływ na samopoczucie człowieka

Mruczenie kota od lat fascynuje zarówno naukowców, jak i opiekunów. Choć badania nie potwierdziły jednoznacznie, że ma ono właściwości lecznicze w sensie medycznym, wiele osób odczuwa, że działa uspokajająco.

Wiele osób mówi, że w obecności mruczącego kota łatwiej się wycisza i zasypia. To subiektywne odczucia, które nie zostały dobrze zbadane.

Z perspektywy psychologii znaczenie ma również skojarzenie mruczenia z bezpieczeństwem i bliskością. Może to tłumaczyć, dlaczego wiele osób odczuwa je jako kojące.

Kot jako towarzysz emocjonalny

Poza naukowymi obserwacjami istnieje również wymiar bardziej intuicyjny, często opisywany przez opiekunów kotów. Wielu z nich zauważa, że koty instynktownie pojawiają się w momentach obniżonego nastroju, choroby lub napięcia. Kładą się blisko, często na konkretnych częściach ciała, i pozostają tam przez dłuższy czas.

Nie ma dowodów naukowych, że kot w ten sposób leczy lub „reguluje” napięcia w ciele człowieka, ale subiektywne doświadczenie spokoju i ulgi jest realne.

Kot nie zastąpi leczenia, gdy obniżony nastrój, lęk lub bezsenność utrzymują się dłużej. Wtedy warto porozmawiać z lekarzem lub psychologiem.

Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą.

Najczęstsze pytania

Czy każdy kot nadaje się do felinoterapii?

Nie. Do terapii wybiera się koty o spokojnym usposobieniu i dobrej tolerancji na dotyk i hałas.

Jak długo trzeba mieszkać z kotem, żeby poczuć korzyści zdrowotne?

Badania nie dają jednoznacznej odpowiedzi. Część osób odczuwa poprawę nastroju po kilku tygodniach, ale wpływ na zdrowie fizyczne, np. ciśnienie krwi, nie jest dobrze udowodniony.

Czy kot wyczuwa emocje człowieka?

Wielu opiekunów tak to opisuje. Badań na ten temat jest niewiele, więc trudno to jednoznacznie potwierdzić.

Czy koty śpiące na ciele rzeczywiście „leczą”?

Nie ma dowodów, że koty leczą w ten sposób. Kontakt z kotem może być przyjemny i uspokajający, ale nie zastępuje leczenia.

Źródła

  1. Allen K, Blascovich J, Mendes WB. Cardiovascular reactivity and the presence of pets, friends, and spouses: the truth about cats and dogs. Psychosom Med 2002https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12271103/ (otwiera się w nowej karcie)
  2. Levine GN i wsp. Pet ownership and cardiovascular risk: a scientific statement from the American Heart Association. Circulation 2013https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23661721/ (otwiera się w nowej karcie)
  3. Medycyna Praktyczna. Toksoplazmoza w ciążyhttps://www.mp.pl/pacjent/ciaza/przebiegciazy/63126,toksoplazmoza-w-ciazy (otwiera się w nowej karcie)
  4. Beetz A i wsp. Psychosocial and psychophysiological effects of human-animal interactions: the possible role of oxytocin. Front Psychol 2012https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22866043/ (otwiera się w nowej karcie)

Autor tekstu

Redaktorka medyczna i analityczka treści zdrowotnych.

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Zasady redakcyjne