
Prawo jazdy po 70. roku życia. Co się zmienia?
Nowe przepisy UE zmieniają zasady odnawiania prawa jazdy u starszych kierowców. Wyjaśniamy, jakie badania lekarskie mogą być wymagane i od kiedy.

Wiek biologiczny ocenia się m.in. testami metylacji DNA, a w badaniach poprawiały go sen, ruch i dieta. Wyjaśniamy, co wiadomo, a co jest na razie hipotezą.
Czy możliwe jest odmładzanie biologiczne? Wiadomo, że tempo starzenia nie jest u wszystkich takie samo i że styl życia może na nie wpływać, choć wiele pytań wciąż pozostaje bez odpowiedzi. Ważną rolę odgrywa tu wiek biologiczny, który może różnić się od wieku zapisanego w dowodzie osobistym.
Wiek biologiczny to próba oceny, w jakim stanie znajduje się organizm, na podstawie zmian w komórkach i wskaźników z krwi. Na razie interesuje głównie naukowców. Według badań można na niego w pewnym stopniu wpływać.
Wiek metrykalny jest prosty do określenia, ale z punktu widzenia zdrowia ma ograniczoną wartość. Dwie osoby urodzone tego samego dnia mogą się bardzo różnić stanem zdrowia. Jedna cieszy się dobrą kondycją, sprawnym układem krążenia i stabilnym metabolizmem, druga zmaga się z chorobami przewlekłymi i szybkim spadkiem energii.
Dlatego naukowcy sprawdzają, czy wiek biologiczny lepiej niż metryka pokazuje ryzyko chorób związanych z wiekiem. Starzenie nie przebiega liniowo. Może przyspieszać w okresach stresu, choroby lub niekorzystnych nawyków, ale może też zwalniać, a według części badań nawet częściowo się cofać, choć to wciąż wstępne wyniki.
W niewielkim badaniu z 2021 roku 43 zdrowych mężczyzn w wieku 50–72 lat przez 8 tygodni stosowało program obejmujący dietę, sen, ruch i relaksację, a także probiotyki i suplementy roślinne. Ich wiek epigenetyczny obniżył się w porównaniu z grupą kontrolną. To wstępny wynik, który wymaga potwierdzenia w większych i dłuższych badaniach.
Ważnym kierunkiem badań nad starzeniem jest epigenetyka. To dziedzina nauki badająca mechanizmy, które regulują aktywność genów bez zmiany ich sekwencji. Najlepiej poznanym z nich jest metylacja DNA, czyli proces decydujący o tym, które geny są „włączone”, a które pozostają uśpione.
Na podstawie wzorców metylacji DNA naukowcy stworzyli tzw. zegary epigenetyczne. Pozwalają oszacować biologiczny wiek organizmu, choć wyniki różnych zegarów się różnią. Komercyjne testy wieku biologicznego nie są na razie stosowane do oceny zdrowia ani wyboru leczenia. Wyniki zegarów zmieniają się też w czasie i wiążą się ze stylem życia, więc wiek biologiczny nie jest wartością stałą.
Zdrowsze nawyki, takie jak dieta bogata w warzywa, regularna aktywność fizyczna, wystarczająca ilość snu i ograniczenie alkoholu, w badaniach wiązały się z korzystniejszymi wynikami zegarów epigenetycznych. To jednak związek, a nie dowód, że te nawyki cofają starzenie.
Geny mają znaczenie, ale nie przesądzają o tempie starzenia. W badaniach bliźniąt odpowiadały za około 25 procent różnic w długości życia, choć inne analizy podają różne wartości. Resztę wyjaśniają czynniki środowiskowe, w tym codzienne wybory i nawyki, a także przypadek.
Przewlekły stres, brak snu, siedzący tryb życia i dieta uboga w składniki odżywcze wiążą się z szybszym starzeniem organizmu. Z kolei regularny ruch, odpoczynek i stabilne relacje społeczne wiążą się z lepszym zdrowiem w starszym wieku. Badania epigenetyczne sugerują, że organizm może reagować na zmianę nawyków także w późniejszym wieku.
Przykładem jest palenie tytoniu. W dużej analizie kilkunastu tysięcy próbek krwi zmiany w metylacji DNA związane z paleniem były u byłych palaczy słabsze niż u osób palących, choć część z nich utrzymywała się wiele lat po rzuceniu palenia. Organizm ma więc pewną zdolność do regeneracji, ale nie wszystkie zmiany się cofają.
Suplementy i „terapie odmładzające” przyciągają uwagę, ale ich wpływu na starzenie nie potwierdzono. Najlepiej udokumentowany wpływ na zdrowie mają podstawowe nawyki.
Styl życia nie zatrzyma upływu czasu, ale może pomóc dłużej zachować zdrowie.
Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.
Testy wieku biologicznego oferują komercyjnie prywatne firmy i laboratoria, poza NFZ. Ich wyniki nie służą do oceny zdrowia ani wyboru leczenia, a różne testy mogą dawać różne wyniki.
To zależy od stylu życia. Pierwsze zmiany w niektórych wskaźnikach mogą pojawić się już po kilku miesiącach zmiany nawyków, ale nie oznacza to cofnięcia starzenia organizmu.
Tak, dieta bogata w warzywa, błonnik i zdrowe tłuszcze może korzystnie wpływać na niektóre wskaźniki wieku biologicznego, choć dowody wciąż są ograniczone.
Nie u konkretnej osoby. W badaniach naukowych wyniki zegarów epigenetycznych wiązały się z ryzykiem chorób związanych z wiekiem i zgonu, ale lekarze nie używają ich na co dzień do przewidywania chorób.