Medycyna rodzinna

Zapach skóry u seniorów. Skąd się bierze?

Starszy mężczyzna w białej koszuli siedzi przy laptopie i pije kawę

Z wiekiem skóra wytwarza więcej związku 2-nonenalu, który odpowiada za charakterystyczny zapach. Wyjaśniamy, skąd się bierze i kiedy zmiana zapachu wymaga konsultacji.

Charakterystyczny zapach seniorów od lat budzi emocje i bywa niesłusznie łączony z brakiem higieny lub zaniedbaniem. Tymczasem wiąże się on ze zmianami, które zachodzą w skórze wraz z wiekiem. Dużą rolę przypisuje się związkowi chemicznemu o nazwie 2-nonenal, opisanemu w badaniu japońskich naukowców z 2001 roku.

Skąd bierze się zapach starości i czym jest 2-nonenal?

W badaniu opublikowanym w 2001 roku japońscy naukowcy analizowali zapach ciała osób w wieku od 26 do 75 lat. 2-nonenal, związek o nieprzyjemnym, tłustym i trawiastym zapachu, wykryli tylko u osób, które miały 40 lat lub więcej. 2-nonenal powstaje w wyniku utleniania nienasyconych kwasów tłuszczowych omega-7, które występują w warstwie lipidowej skóry. U starszych uczestników na skórze było więcej tych kwasów i nadtlenków lipidów, które zapoczątkowują ich utlenianie.

2-nonenal jest związkiem słabo rozpuszczalnym w wodzie, dlatego nie znika całkowicie nawet przy regularnym myciu. Może osadzać się na ubraniach, pościeli i innych tkaninach, co sprawia, że zapach bywa bardziej wyczuwalny w otoczeniu seniora niż na samej skórze.

Dlaczego nie każdy senior pachnie tak samo?

Choć termin „zapach starości” bywa używany bardzo ogólnie, w praktyce nie dotyczy on wszystkich osób w podeszłym wieku. Ilość 2-nonenalu na skórze różni się między ludźmi, podobnie jak ilość kwasów tłuszczowych, z których powstaje.

Na zapach ciała mogą wpływać dieta, stan zdrowia, przyjmowane leki i geny. Nie zbadano jednak dokładnie, które z tych czynników mają największe znaczenie dla zapachu kojarzonego z wiekiem.

Dlaczego zapach seniorów bywa odbierany negatywnie?

Percepcja zapachu starości w dużej mierze zależy od kontekstu kulturowego i społecznego. W badaniu z 2012 roku młodzi uczestnicy oceniali zapach ciała osób w wieku 75–95 lat jako mniej intensywny i mniej nieprzyjemny niż zapach osób młodych i w średnim wieku. Potrafili go jednak odróżnić od zapachu osób młodszych. Negatywne skojarzenia mogą więc wynikać bardziej ze stereotypów niż z samego zapachu.

Czy można ograniczyć zapach starości w naturalny sposób?

Choć całkowite wyeliminowanie 2-nonenalu nie jest możliwe, można zmniejszyć jego wyczuwalność. Dieta bogata w przeciwutleniacze teoretycznie mogłaby ograniczać utlenianie lipidów skóry, ale nie ma badań potwierdzających jej wpływ na zapach.

W codziennej pielęgnacji zwraca się uwagę na dokładne, ale delikatne oczyszczanie skóry oraz częste pranie ubrań i pościeli, na których mogą osadzać się cząsteczki zapachowe.

Kiedy zmiana zapachu wymaga konsultacji? Nagła zmiana zapachu ciała lub oddechu może mieć inną przyczynę niż wiek. Owocowy zapach acetonu z ust może towarzyszyć rozregulowanej cukrzycy. Jeśli dołączają wymioty, silne pragnienie, przyspieszony, głęboki oddech lub senność, może to być kwasica ketonowa, czyli stan zagrożenia życia. Wtedy trzeba wezwać pomoc pod numerem 112 lub 999 albo pilnie jechać na SOR. Zapach moczu może wynikać z nietrzymania moczu lub zakażenia układu moczowego, a nieprzyjemna woń z rany lub odleżyny może świadczyć o zakażeniu. W takich sytuacjach warto skonsultować się z lekarzem.

Zapach seniorów jako naturalny element biologii człowieka

Zapach kojarzony z wiekiem, podobnie jak siwe włosy czy zmarszczki, jest jednym ze zwykłych objawów starzenia się. Nie świadczy o braku dbałości o siebie, lecz o zmianach zachodzących w skórze z wiekiem.

Najczęstsze pytania

Czy 2-nonenal można całkowicie usunąć ze skóry?

Nie. Słabo rozpuszcza się w wodzie, więc samo mycie nie usuwa go całkowicie. Wyczuwalność zapachu zmniejszają regularne, delikatne mycie skóry oraz częste pranie ubrań i pościeli.

Czy zapach starości pojawia się u każdego?

Nie u każdego jest tak samo wyczuwalny. Ilość 2-nonenalu na skórze różni się między ludźmi.

Czy dieta ma wpływ na intensywność zapachu seniorów?

Nie ma badań, które by to potwierdzały. Dieta bogata w przeciwutleniacze teoretycznie mogłaby ograniczać utlenianie lipidów skóry, ale jej wpływu na zapach nie sprawdzono.

Od jakiego wieku najczęściej pojawia się charakterystyczny zapach?

W badaniu z 2001 roku 2-nonenal wykryto tylko u osób, które miały 40 lat lub więcej. Z wiekiem na skórze przybywało też nienasyconych kwasów tłuszczowych omega-7, z których powstaje.

Źródła

  1. Haze S i wsp. 2-Nonenal newly found in human body odor tends to increase with aging. J Invest Dermatol 2001https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11286617/ (otwiera się w nowej karcie)
  2. Mitro S i wsp. The smell of age: perception and discrimination of body odors of different ages. PLoS One 2012https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22666457/ (otwiera się w nowej karcie)
  3. mp.pl/pacjent. Kwasica ketonowahttps://www.mp.pl/pacjent/objawy/65985,kwasica-ketonowa (otwiera się w nowej karcie)

Autor tekstu

Redaktorka medyczna i analityczka treści zdrowotnych.

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Zasady redakcyjne