Wszystko, co powinieneś wiedzieć o tomografii komputerowej głowy i twarzoczaszki.

Tomografia komputerowa jest jednym z badań obrazowych, pozwalających na bardzo dokładną diagnostykę pacjenta. Tomograf jest specjalnym urządzeniem, które wykorzystując promieniowanie rentgenowskie. Podczas badania urządzenie wykonuje kilkanaście zdjęć RTG, pozwala to na uzyskanie precyzyjnego obrazu badanego obszaru. Kiedy należy wykonać badanie i jak się do niego przygotować?

Kiedy należy wykonać tomografię komputerową twarzoczaszki?

Badanie TK głowy i twarzoczaszki wykonuje się na zlecenie lekarza. Bardzo często jest ono wykonywane u pacjentów po urazie. Pozwala na precyzyjną ocenę struktur kostnych, w celu podjęcia odpowiedniego leczenia. Badanie wykorzystywane jest również jako element przygotowania do zabiegów chirurgicznych w obrębie twarzoczaszki. Ponadto tomografia komputerowa twarzoczaszki wykonywana jest w celu:

• oceny stopnia zaawansowania guzów łagodnych i złośliwych,
• w diagnostyce onkologicznej i monitorowaniu leczenia chorób nowotworowych,
• oceny obecności i stopnia nacieków na kości i tkanki miękkie w obrębie twarzoczaszki,
• diagnostyki stanów zapalnych,
• ustalenia przyczyny stale powiększonych węzłów chłonnych.

Ponadto znaczenie diagnostyczne TK głowy i twarzoczaszki pozwala potwierdzić przebyty udar, jednocześnie oceniając jego rozległość, wodogłowie czy ropień mózgu, a także obrzęk i krwotok, do których dojść mogło w konsekwencji urazu. Diagnostyka obrazowa TK wykorzystywana jest również w celu potwierdzenia diagnozy dotyczącej padaczki czy w chorobie Alzheimera.

Właściwa diagnoza w przypadku zmian pourazowych i chorób w obrębie głowy jest wyjątkowo ważna, pozwala na skuteczną ocenę stanu zdrowia oraz rozpoczęcie właściwej terapii.

Tomografia komputerowa twarzoczaszki z kontrastem

Tomografia komputerowa głowy i kości twarzoczaszki wykonywana jest w dwóch wariantach – z kontrastem lub bez niego. Kontrast to specjalny środek, substancja chemiczna, który podawany jest pacjentowi dożylnie. Ze względu na specyfikę działania powoduje on cieniowanie pewnych struktur. Występujące w obrębie głowy zmiany patologiczne absorbowały będą promieniowanie rentgenowskie w czasie wykonywania badania inaczej, niż zdrowe tkanki i narządy.

Mimo dużego znaczenia w diagnostyce środek kontrastujący nie może zostać podany wszystkim pacjentom. Przeciwwskazaniem jest m.in. stan zdrowia, jak schorzenia nerek, uczulenie na jod, znajdujący się w środkach cieniujących, nieuregulowane nadciśnienie tętnicze, ostra lub przewlekła niewydolność krążenia, duże odwodnienie czy cukrzyca insulinozależna.

Kiedy wykonuje się tomografię komputerową, a kiedy rezonans magnetyczny?

Mimo że przez pacjentów często mylone, to tak naprawdę dwa różne badania. W tomografii komputerowej wykorzystuje się promieniowanie rentgenowskie, natomiast w rezonansie – elektromagnetyczne, wytwarzane przez fale radiowe. Rezonans jest badaniem bezpieczniejszym, które można powtarzać nawet w krótkich odstępach czasu, czego nie można robić w przypadku TK.

Rezonans magnetyczny jest droższy niż klasyczna tomografia, a jednocześnie trwa dłużej. Dlatego też to właśnie tomografia komputerowa sprawdza się lepiej w sytuacjach nagłych. MRI jest jednak badaniem dokładniejszym, często wykorzystywanym do pogłębienia diagnostyki, gdy wyniki rezonansu są niewystarczające dla planowania dalszej terapii.

Jak przygotować się do tomografii komputerowej twarzoczaszki?

Przygotowanie do tomografii komputerowej twarzoczaszki zależy przede wszystkim od tego, czy badanie będzie wykonywane z użyciem środka kontrastowego, czy bez niego. W przypadku standardowego badania bez kontrastu nie jest wymagane szczególne przygotowanie dietetyczne, a pacjent może spożywać posiłki i przyjmować leki zgodnie z dotychczasowymi zaleceniami lekarza.

Jeżeli planowane jest podanie kontrastu, pacjent powinien pozostawać na czczo przez co najmniej 4 do 6 godzin przed badaniem. Istotne jest również odpowiednie nawodnienie organizmu, ponieważ ułatwia ono wydalanie środka kontrastowego po zakończeniu procedury. Przed badaniem konieczne jest zgłoszenie personelowi wszelkich chorób przewlekłych, zwłaszcza schorzeń nerek, tarczycy oraz cukrzycy, a także poinformowanie o przyjmowanych lekach.

Bezpośrednio przed badaniem pacjent zostaje poproszony o usunięcie metalowych elementów z okolicy głowy i szyi, takich jak biżuteria, spinki czy aparaty słuchowe. Pozwala to uniknąć zakłóceń obrazu i zwiększa precyzję diagnostyczną.

Czy tomografia komputerowa twarzoczaszki jest bezpieczna?

Tomografia komputerowa wykorzystuje promieniowanie rentgenowskie, dlatego zgodnie z zasadami ochrony radiologicznej badanie wykonuje się tylko wtedy, gdy istnieją wyraźne wskazania medyczne. Dawki promieniowania stosowane w nowoczesnych tomografach są możliwie najniższe i dostosowane do badanego obszaru, co znacząco ogranicza ryzyko dla pacjenta.

Dane epidemiologiczne wskazują, że pojedyncze badanie TK głowy lub twarzoczaszki nie powoduje istotnego wzrostu ryzyka zdrowotnego, zwłaszcza jeśli jest wykonywane sporadycznie. Szczególną ostrożność zachowuje się u dzieci oraz kobiet w ciąży, u których badanie przeprowadza się wyłącznie w sytuacjach, gdy korzyści diagnostyczne zdecydowanie przewyższają potencjalne ryzyko.

W przypadku badań z kontrastem bezpieczeństwo procedury zależy również od czynności nerek oraz indywidualnej tolerancji preparatu. Dlatego przed badaniem często zleca się ocenę parametrów laboratoryjnych, co dodatkowo zwiększa bezpieczeństwo pacjenta.

Jakie choroby i nieprawidłowości można wykryć dzięki TK twarzoczaszki?

Tomografia komputerowa twarzoczaszki pozwala na bardzo dokładną ocenę struktur kostnych oraz tkanek miękkich w obrębie głowy i twarzy. Jest jednym z podstawowych badań w diagnostyce złamań pourazowych, także tych drobnych i trudnych do uwidocznienia w klasycznym badaniu RTG. Umożliwia ocenę przemieszczeń kostnych oraz stopnia uszkodzenia sąsiednich struktur.

Badanie ma również istotne znaczenie w diagnostyce zmian nowotworowych. Pozwala określić wielkość guza, jego lokalizację oraz stopień naciekania sąsiednich tkanek. W praktyce klinicznej TK twarzoczaszki jest często wykorzystywana do oceny zatok przynosowych, oczodołów oraz struktur jamy nosowej, zwłaszcza w przewlekłych stanach zapalnych lub podejrzeniu powikłań.

Dzięki wysokiej rozdzielczości obrazu możliwe jest także wykrywanie ropni, torbieli, zmian zapalnych kości oraz zaburzeń rozwojowych, które mogą pozostawać niewidoczne w innych metodach obrazowania.

Jak przebiega badanie tomografii komputerowej twarzoczaszki krok po kroku?

Samo badanie tomografii komputerowej twarzoczaszki jest krótkie i bezbolesne. Pacjent układany jest na ruchomym stole, który przesuwa się do wnętrza aparatu. Głowa zostaje ustabilizowana, aby zapobiec ruchom mogącym pogorszyć jakość obrazu. W trakcie badania niezwykle istotne jest pozostanie w bezruchu.

W przypadku badania z kontrastem środek cieniujący podawany jest dożylnie, zazwyczaj poprzez wkłucie w żyłę obwodową. U części pacjentów może pojawić się przejściowe uczucie ciepła lub metaliczny posmak w ustach, które ustępują samoistnie po kilku chwilach.

Cała procedura trwa zazwyczaj od kilku do kilkunastu minut. Po jej zakończeniu pacjent może wrócić do codziennych aktywności, o ile lekarz nie zaleci inaczej. Wynik badania w postaci opisu radiologicznego stanowi podstawę do dalszych decyzji diagnostycznych i terapeutycznych.

Źródła:

1. American College of Radiology. ACR Appropriateness Criteria®: Imaging of Facial Trauma Following Primary Survey. 
2. Radiological Society of North America (RSNA), American College of Radiology (ACR). Radiation Dose from X-Ray and CT Exams. RadiologyInfo.org. 
3. University Hospitals Coventry and Warwickshire NHS Trust. CT with intravenous contrast, Patient Information Leaflet. 

Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.