Interna

Nieoczywiste objawy chorób jelit

Zbliżenie na plecy osoby z dużym czerwonym wysypem, na którą wskazuje palcem. Wysyp wyróżnia się na tle jaśniejszej skóry pokrytej licznymi piegami. Osoba ma na sobie biały pasek, który wygląda na część bielizny, co wskazuje, że wysyp znajduje się w zwykle zakrytej części ciała.

Choroby jelit mogą dawać objawy poza przewodem pokarmowym, np. anemię, zmiany skórne czy bóle stawów. Opisujemy, które sygnały wymagają diagnostyki.

Czy wysypka na skórze może być sygnałem od jelit?

Kiedy na skórze pojawia się wysypka, pierwszym tropem bywa alergia lub infekcja dermatologiczna. Tymczasem problemy jelitowe mogą również dawać objawy w postaci zmian skórnych. Zdarza się, że symptomy dermatologiczne wyprzedzają dolegliwości ze strony układu pokarmowego, przez co bywają błędnie diagnozowane.

Nie istnieje jeden typ wysypki charakterystyczny dla chorób jelit. W nieswoistych zapaleniach jelit może to być np. rumień guzowaty, czyli bolesne, czerwone guzki na skórze, albo piodermia zgorzelinowa, czyli owrzodzenia skóry. U niektórych chorych pojawiają się też afty w jamie ustnej. To właśnie ta różnorodność objawów sprawia, że pacjenci trafiają najpierw do dermatologa, a związek z jelitami ujawnia się później.

Jeśli wraz z wysypką pojawiają się inne symptomy, takie jak bóle brzucha, zmiany rytmu wypróżnień czy przewlekłe zmęczenie, warto wspomnieć o tym lekarzowi. Takie zmiany skórne mogą towarzyszyć chorobie Leśniowskiego-Crohna lub wrzodziejącemu zapaleniu jelita grubego.

Brak apetytu jako objaw chorób jelit

Utrata apetytu kojarzy się zwykle ze stresem lub infekcją. Może jednak towarzyszyć chorobom układu pokarmowego, np. nieswoistym zapaleniom jelit, celiakii, a czasem także zespołowi jelita drażliwego (IBS). Długotrwały brak apetytu może prowadzić do niedoborów składników odżywczych. W zespole jelita drażliwego mogą występować zaparcia, biegunki lub oba te objawy na zmianę.

Brak apetytu towarzyszy też innym schorzeniom przewodu pokarmowego, w tym nowotworom jelit. Jeśli utrzymuje się przez dłuższy czas albo towarzyszy mu chudnięcie, konieczna jest pogłębiona diagnostyka, od badań krwi, przez USG jamy brzusznej, aż po kolonoskopię.

Preparaty wspierające trawienie nie zastąpią ustalenia przyczyny. Znaczenie mają leczenie dobrane do rozpoznania i odpowiednia dieta. Dietetyk lub gastroenterolog może pomóc dobrać odpowiedni jadłospis, który ułatwi pracę jelit i złagodzi dolegliwości.

Ogólne osłabienie i pasożyty jelitowe

Zmęczenie i brak sił rzadko kojarzą się z chorobami jelit. Osłabienie może jednak towarzyszyć chorobom jelit, a także zarażeniu pasożytami, np. owsikami, glistą ludzką czy tasiemcem.

Oprócz osłabienia mogą wystąpić bóle brzucha, wzdęcia i świąd w okolicy odbytu, typowy dla owsicy. U dzieci z owsicą nocny świąd zaburza sen, co bywa przyczyną drażliwości i trudności z koncentracją.

Jeśli standardowe środki na wzdęcia czy zaparcia nie przynoszą poprawy, warto omówić z lekarzem dalszą diagnostykę, w tym w razie wskazań w kierunku pasożytów. Zależnie od podejrzenia lekarz może zlecić badanie kału, przy owsicy wymaz z okolicy odbytu, a czasem badania krwi lub konsultację u specjalisty chorób zakaźnych.

Podwyższona temperatura ciała jako objaw stanu zapalnego

Gorączka często kojarzy się z infekcjami wirusowymi, ale może też być objawem chorób jelit. W przypadku grypy żołądkowej podwyższona temperatura jest powszechna, jednak jeśli utrzymuje się długo i towarzyszą jej przewlekłe biegunki, lekarz może brać pod uwagę także nieswoiste zapalenie jelit, np. wrzodziejące zapalenie jelita grubego.

Ta przewlekła choroba zapalna jelit może prowadzić nie tylko do biegunek, ale również do utraty krwi, niedokrwistości i chudnięcia. Gorączka może pojawiać się także w innych stanach zapalnych jelit, w tym w chorobie Leśniowskiego-Crohna. Zwykle nie jest jedynym objawem i pojawia się razem z bólami brzucha, utratą masy ciała czy krwią w stolcu.

Gorączka zwykle oznacza infekcję lub stan zapalny. Jeśli towarzyszą jej inne objawy jelitowe, potrzebna jest szybka konsultacja lekarska. Silny ból brzucha, obfite krwawienie z odbytu, czarne stolce, wysoka gorączka z biegunką lub objawy odwodnienia wymagają pilnej pomocy. Wtedy jedź na SOR albo zadzwoń pod numer 112 lub 999.

Dlaczego nieoczywiste objawy chorób jelit są tak ważne?

Choroby jelit rozwijają się często powoli i podstępnie. Nie zawsze dają od razu wyraźne objawy, takie jak biegunka czy wzdęcia. Dlatego warto zwracać uwagę także na objawy spoza przewodu pokarmowego. Zmiany skórne, utrata apetytu, przewlekłe zmęczenie czy gorączka to sygnały, które mogą być lekceważone lub przypisywane innym schorzeniom. Tymczasem ich źródło bywa ukryte właśnie w jelitach.

Wczesna diagnoza i leczenie to szansa na uniknięcie poważnych powikłań, które w przypadku przewlekłych chorób jelit są realnym zagrożeniem.

Objawy neurologiczne i psychiczne jako sygnał zaburzeń jelit

Naukowcy badają tzw. oś jelito–mózg, czyli wzajemne oddziaływanie układu pokarmowego i układu nerwowego. U osób z przewlekłymi chorobami jelit mogą występować przewlekłe zmęczenie, trudności z koncentracją, zaburzenia snu, a także stany lękowe i depresyjne. Objawy te mogą występować nawet wtedy, gdy dolegliwości jelitowe są skąpe lub okresowe.

Naukowcy badają, czy i w jaki sposób mikrobiota jelitowa może wpływać na nastrój i funkcje poznawcze. Dlatego przy przewlekłych dolegliwościach neurologicznych lub psychicznych o niejasnej przyczynie warto powiedzieć lekarzowi także o objawach ze strony jelit.

Niedokrwistość i niedobory witamin jako ukryty objaw chorób jelit

Jednym z mniej oczywistych, a bardzo istotnych objawów chorób jelit są zaburzenia wchłaniania prowadzące do niedoborów mikroelementów i witamin. Przewlekłe zapalenie błony śluzowej jelit może skutkować niedokrwistością z niedoboru żelaza, witaminy B12 lub kwasu foliowego. Objawy takie jak bladość skóry, kołatanie serca, zawroty głowy czy duszność wysiłkowa bywają często przypisywane innym schorzeniom, podczas gdy ich pierwotną przyczyną są zaburzenia jelitowe.

W chorobie Leśniowskiego-Crohna oraz w celiakii niedobory mogą dotyczyć także witaminy D i wapnia, co zwiększa ryzyko osteoporozy. Nawracająca niedokrwistość z niedoboru żelaza bez jasnej przyczyny jest powodem, by lekarz rozważył diagnostykę przewodu pokarmowego, nawet jeśli pacjent nie ma typowych objawów jelitowych.

Nawracające infekcje i spadek odporności jako sygnał z jelit

W ścianie jelit znajduje się duża część komórek układu odpornościowego. U osób z nieswoistymi zapaleniami jelit ryzyko infekcji może zwiększać niedożywienie oraz leczenie lekami obniżającymi odporność.

Nawracające infekcje bez wyraźnej przyczyny wymagają diagnostyki, w której lekarz może uwzględnić także choroby jelit, zwłaszcza jeśli towarzyszą im inne objawy, np. chudnięcie, przewlekła biegunka lub niedokrwistość.

Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą.

Kobieta z zamkniętymi oczami i ciemnymi kręconymi włosami opiera głowę na złożonych dłoniach, śpiąc lub odpoczywając przy biurku. Ma na sobie brunatną bluzkę w białe kropki. Tło jest rozmyte, sugerując biurowe otoczenie

Źródła

  1. Appleton J. The Gut-Brain Axis: Influence of Microbiota on Mood and Mental Health. Integr Med (Encinitas) 2018https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6469458/ (otwiera się w nowej karcie)
  2. World Gastroenterology Organisation. Inflammatory bowel disease (global guideline)https://www.worldgastroenterology.org/guidelines/inflammatory-bowel-disease-ibd/inflammatory-bowel-disease-ibd-english (otwiera się w nowej karcie)
  3. Medycyna Praktyczna. Objawy pozajelitowe w chorobie Leśniowskiego i Crohnahttps://www.mp.pl/pacjent/gastrologia/lista/88255,objawy-pozajelitowe-w-chorobie-lesniowskiego-i-crohna (otwiera się w nowej karcie)
  4. Medycyna Praktyczna. Nieswoiste zapalenia jelithttps://www.mp.pl/pacjent/gastrologia/choroby/jelitogrube/366261,nieswoiste-zapalenia-jelit (otwiera się w nowej karcie)

Autor tekstu

Redaktorka medyczna i analityczka treści zdrowotnych.

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Zasady redakcyjne