Zapalenie ucha środkowego – co należy wiedzieć?

Zapalenie ucha to jedna z bardziej dokuczliwych dolegliwości laryngologicznych. Choroba może obejmować ucho zewnętrzne, środkowe lub wewnętrzne, choć najczęściej dotyczy ucha środkowego. Szczególnie narażone są dzieci, u których schorzenie rozwija się często jako powikłanie infekcji górnych dróg oddechowych. Dorośli chorują rzadziej, jednak przebieg u nich bywa cięższy i wiąże się z większym ryzykiem powikłań.

Zapalenie ucha środkowego – przyczyny rozwoju choroby

Najczęstszym mechanizmem powstawania zapalenia ucha środkowego jest niedrożność trąbki słuchowej i gromadzenie się wydzieliny w uchu. Stan ten sprzyja namnażaniu bakterii i wirusów, a w konsekwencji prowadzi do stanu zapalnego. Problem mogą nasilać częste infekcje zatok oraz przerost migdałka gardłowego.

Budowa anatomiczna sprawia, że dzieci chorują częściej – ich trąbka słuchowa jest krótsza i bardziej poziomo ułożona, co ułatwia przemieszczanie się drobnoustrojów z nosogardła do ucha. Zakażenia zwykle mają charakter bakteryjny, choć zdarzają się również infekcje wirusowe lub mieszane.

Objawy zapalenia ucha środkowego

Typowe symptomy, które mogą świadczyć o rozwijającym się zapaleniu ucha, to:

• silny, pulsujący ból ucha nasilający się w nocy
• uczucie zatkanego ucha i pogorszenie słuchu
• ból głowy oraz gorączka
• wysięk ropny z przewodu słuchowego
• złe samopoczucie, czasem wymioty i biegunka

Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż trzy miesiące, może to wskazywać na przewlekłą postać choroby. W takim przypadku pojawia się perforacja błony bębenkowej, okresowy wyciek ropny oraz trwałe pogorszenie słuchu. Przewlekłemu zapaleniu mogą towarzyszyć także bóle i zawroty głowy.

Jak wygląda leczenie zapalenia ucha środkowego?

Terapia zależy od przebiegu choroby i nasilenia objawów. Na początku najczęściej stosuje się leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe. Jeśli w ciągu dwóch dni nie widać poprawy, lekarz może zdecydować o wdrożeniu antybiotykoterapii. Od razu sięga się po antybiotyk m.in. w przypadku obecności wysięku ropnego, wysokiej gorączki czy wymiotów, a także u najmłodszych pacjentów – poniżej 6. miesiąca życia lub poniżej 2. roku życia z zapaleniem obustronnym.

Leczenie wspierają krople znieczulające, które łagodzą ból. W niektórych przypadkach, gdy ból jest wyjątkowo silny, a wydzielina nie odpływa prawidłowo, konieczna bywa interwencja chirurgiczna. Polega ona na nacięciu błony bębenkowej i założeniu drenu, który umożliwia odpływ treści ropnej.

W przewlekłych postaciach choroby kluczowe jest udrożnienie i osuszenie przewodu słuchowego, a także dbałość o odporność i higienę uszu. Niekiedy konieczne są zabiegi operacyjne wykonywane w warunkach szpitalnych.

Zapalenie ucha środkowego – możliwe powikłania

Choć zapalenie ucha często kojarzy się z problemem wieku dziecięcego, nieleczone może prowadzić do bardzo poważnych konsekwencji. Wśród powikłań wewnątrzskroniowych znajdują się zapalenie wyrostka sutkowatego, zapalenie błędnika czy porażenie nerwu twarzowego. Jeszcze groźniejsze są powikłania wewnątrzczaszkowe – ropnie mózgu, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych czy ropień móżdżku.

Takie sytuacje wymagają leczenia w warunkach szpitalnych i mogą stanowić realne zagrożenie życia. Dlatego ból ucha, szczególnie połączony z gorączką lub wyciekiem z przewodu słuchowego, nigdy nie powinien być bagatelizowany. Wczesna konsultacja z otolaryngologiem daje szansę na szybkie postawienie diagnozy i uniknięcie groźnych komplikacji.

Jak odróżnić zapalenie ucha środkowego od innych schorzeń ucha?

Rozpoznanie zapalenia ucha środkowego bywa trudne, ponieważ objawy mogą przypominać inne choroby laryngologiczne, takie jak zapalenie ucha zewnętrznego czy ból ucha o podłożu stomatologicznym lub neurologicznym. Kluczową różnicą jest lokalizacja procesu zapalnego oraz mechanizm jego powstawania. W zapaleniu ucha środkowego dolegliwości wynikają z nagromadzenia wysięku za błoną bębenkową, co prowadzi do wzrostu ciśnienia i silnego bólu. Charakterystyczne jest także pogorszenie słuchu typu przewodzeniowego, które zwykle nie występuje przy zapaleniu ucha zewnętrznego. U dorosłych ból bywa głęboki, promieniujący do skroni lub szczęki, a u dzieci często objawia się niepokojem, płaczem i dotykaniem chorego ucha. Badanie otoskopowe wykonane przez lekarza pozwala ocenić stan błony bębenkowej, jej zaczerwienienie, uwypuklenie lub perforację, co ma kluczowe znaczenie dla prawidłowej diagnozy i dalszego postępowania.

Zapalenie ucha środkowego u dzieci i dorosłych – czym różni się przebieg?

Przebieg zapalenia ucha środkowego znacząco różni się w zależności od wieku pacjenta. U dzieci choroba rozwija się gwałtowniej i częściej ma związek z infekcjami wirusowymi górnych dróg oddechowych. Szacuje się, że nawet 60 do 80 procent dzieci do 3. roku życia przynajmniej raz przechodzi ostre zapalenie ucha środkowego. U najmłodszych pacjentów objawy ogólne, takie jak gorączka, wymioty czy biegunka, mogą dominować nad bólem ucha, co utrudnia szybkie rozpoznanie. U dorosłych infekcja występuje rzadziej, ale częściej ma cięższy przebieg, z większym ryzykiem powikłań i przewlekłego zapalenia. Dorośli częściej zgłaszają także uczucie rozpierania w uchu, szumy uszne oraz wyraźne pogorszenie słuchu. Różnice te sprawiają, że podejście diagnostyczne i terapeutyczne powinno być zawsze dostosowane do wieku i ogólnego stanu zdrowia pacjenta.

Przewlekłe zapalenie ucha środkowego – kiedy choroba staje się problemem długoterminowym?

O przewlekłym zapaleniu ucha środkowego mówi się wtedy, gdy objawy utrzymują się lub nawracają przez okres dłuższy niż trzy miesiące. Jest to stan znacznie groźniejszy niż ostra postać choroby, ponieważ prowadzi do trwałych zmian w obrębie ucha środkowego. Dochodzi wówczas do uszkodzenia błony bębenkowej, przewlekłego wysięku lub okresowego wycieku ropnego, a także stopniowego pogarszania się słuchu. Jednym z poważniejszych powikłań przewlekłego zapalenia jest perlaki, czyli patologiczny rozrost nabłonka, który może niszczyć struktury kostne ucha. Leczenie przewlekłej postaci choroby jest długotrwałe i często wymaga współpracy laryngologa z audiologiem. Obejmuje ono regularne kontrole, farmakoterapię, a w wielu przypadkach również leczenie operacyjne, którego celem jest usunięcie ogniska zapalnego i poprawa drożności ucha środkowego.

Jak zapobiegać zapaleniu ucha środkowego i zmniejszyć ryzyko nawrotów?

Profilaktyka zapalenia ucha środkowego opiera się przede wszystkim na ograniczaniu czynników sprzyjających infekcjom górnych dróg oddechowych. Istotne znaczenie ma wzmacnianie odporności poprzez zbilansowaną dietę, odpowiednią ilość snu i regularną aktywność fizyczną. U dzieci ważną rolę odgrywa prawidłowe leczenie kataru i infekcji zatok, a także unikanie długotrwałego przebywania w zadymionych pomieszczeniach, ponieważ dym tytoniowy zwiększa ryzyko zapaleń ucha. W przypadku nawracających infekcji lekarz może zalecić dodatkową diagnostykę, obejmującą ocenę migdałka gardłowego lub drożności trąbki słuchowej. U dorosłych kluczowe jest szybkie reagowanie na pierwsze objawy przeziębienia oraz unikanie lotów samolotem i nurkowania w trakcie aktywnej infekcji. Świadoma profilaktyka i wczesna interwencja medyczna znacząco zmniejszają ryzyko powikłań i przewlekłego przebiegu choroby.

Źrodła:

1. National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (NIDCD). Otitis media (middle ear infection).
2. National Health Service (NHS). Middle ear infection (otitis media).
3. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Ear infection (middle ear).

Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.