Syncytialny wirus oddechowy (RSV) to jeden z najważniejszych patogenów układu oddechowego, odpowiedzialny za ogromną liczbę zakażeń sezonowych u dzieci i dorosłych na całym świecie. Choć u większości osób infekcja przebiega łagodnie i przypomina zwykłe przeziębienie, w określonych grupach pacjentów RSV może prowadzić do ciężkich powikłań, hospitalizacji, a nawet zagrożenia życia. Dotyczy to przede wszystkim niemowląt, wcześniaków, osób w podeszłym wieku oraz pacjentów z chorobami przewlekłymi. Wiedza na temat przebiegu choroby, objawów, metod leczenia i profilaktyki ma dziś kluczowe znaczenie zarówno dla rodziców, jak i opiekunów osób starszych.
RSV jest wirusem RNA należącym do rodziny Paramyxoviridae, który atakuje nabłonek dróg oddechowych, od nosa i gardła, aż po oskrzela i pęcherzyki płucne. Charakterystyczną cechą wirusa jest zdolność do powodowania zlewania się komórek nabłonka w tzw. syncytia, co prowadzi do uszkodzenia dróg oddechowych i zaburzeń wymiany gazowej. Zakażenie przenosi się głównie drogą kropelkową, poprzez kaszel, kichanie i bliski kontakt z osobą chorą, ale również przez dotykanie skażonych powierzchni i przenoszenie wirusa na błony śluzowe.
RSV cechuje się wyjątkowo wysoką zakaźnością. Badania epidemiologiczne wskazują, że niemal 100 procent dzieci przechodzi zakażenie RSV przed ukończeniem drugiego roku życia, a około 60 procent już w pierwszym roku. U dorosłych reinfekcje są częste, ponieważ odporność pochorobowa jest krótkotrwała i nie zapewnia pełnej ochrony przed kolejnym zakażeniem. Sezonowość zachorowań w klimacie umiarkowanym przypada najczęściej na okres jesienno-zimowy, kiedy wirus rozprzestrzenia się szczególnie intensywnie w żłobkach, przedszkolach, domach opieki i szpitalach.
Choć większość zakażeń ma przebieg łagodny, RSV jest najczęstszą przyczyną zapalenia oskrzelików i zapalenia płuc u dzieci poniżej 1. roku życia. Szacuje się, że globalnie wirus ten odpowiada za ponad 3 miliony hospitalizacji niemowląt rocznie, z czego kilkadziesiąt tysięcy kończy się zgonem, głównie w krajach o ograniczonym dostępie do opieki medycznej.
Okres wylęgania RSV wynosi zazwyczaj od 4 do 6 dni. Początkowe objawy są niespecyficzne i bardzo często mylone z banalnym przeziębieniem. Należą do nich katar, zatkany nos, kichanie, niewielki kaszel oraz stan podgorączkowy. U starszych dzieci i dorosłych infekcja zwykle kończy się na tym etapie i ustępuje samoistnie w ciągu 7 do 10 dni.
U niemowląt oraz osób z grup ryzyka przebieg choroby może być znacznie cięższy. W miarę postępu zakażenia pojawia się nasilony kaszel, świszczący oddech, przyspieszony tor oddychania oraz trudności w pobieraniu pokarmu. Charakterystyczne jest zapalenie oskrzelików, prowadzące do obturacji małych dróg oddechowych. U najmłodszych dzieci objawy mogą obejmować także bezdechy, sinicę, wyraźną apatię oraz spadek saturacji.
U osób powyżej 65. roku życia RSV może prowadzić do zaostrzenia przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, niewydolności serca oraz zwiększonego ryzyka zapalenia płuc. Dane kliniczne wskazują, że częstość hospitalizacji z powodu RSV u seniorów jest porównywalna do hospitalizacji wywołanych przez grypę sezonową, co podkreśla znaczenie tego wirusa również w populacji dorosłej.
Główną przyczyną zakażenia RSV jest bezpośredni kontakt z osobą chorą lub nosicielem wirusa. Cząsteczki wirusa obecne w wydzielinach dróg oddechowych mogą przetrwać na powierzchniach, takich jak klamki, blaty czy zabawki, nawet przez kilka godzin. Dotknięcie skażonego przedmiotu i przeniesienie wirusa na błony śluzowe nosa, ust lub oczu stanowi częstą drogę zakażenia, zwłaszcza u dzieci.
RSV jest najbardziej zakaźny w pierwszych dniach choroby, jednak u niemowląt oraz osób z obniżoną odpornością okres wydalania wirusa może trwać nawet 3 do 4 tygodni. To sprawia, że infekcja łatwo rozprzestrzenia się w środowiskach zamkniętych, gdzie kontakt międzyludzki jest intensywny. Brak trwałej odporności po przebyciu choroby powoduje, że reinfekcje są zjawiskiem powszechnym przez całe życie.
Nie istnieje obecnie leczenie przyczynowe RSV polegające na eliminacji wirusa. Terapia ma charakter objawowy i wspierający, a jej zakres zależy od ciężkości przebiegu choroby oraz wieku pacjenta. W łagodnych przypadkach leczenie odbywa się w warunkach domowych i polega na zapewnieniu odpowiedniego nawodnienia, odpoczynku oraz kontroli gorączki.
U niemowląt szczególnie istotne jest utrzymanie drożności nosa, ponieważ nawet niewielki obrzęk błony śluzowej może znacząco utrudniać oddychanie i karmienie. Stosowanie soli fizjologicznej, delikatne odsysanie wydzieliny oraz odpowiednie nawilżenie powietrza przynoszą realną ulgę. W przypadku wysokiej gorączki dopuszczalne jest stosowanie leków przeciwgorączkowych zgodnie z zaleceniami lekarza, z bezwzględnym zakazem podawania aspiryny dzieciom.
Hospitalizacja jest konieczna w przypadku ciężkiej duszności, bezdechów, znacznego spadku saturacji lub objawów niewydolności oddechowej. W warunkach szpitalnych stosuje się tlenoterapię, dożylne nawodnienie, a w skrajnych przypadkach wspomaganie oddychania. Antybiotyki nie są skuteczne wobec RSV i mogą być stosowane jedynie przy nadkażeniach bakteryjnych.
Czy istnieje szczepionka przeciw RSV? Przez wiele lat nie było skutecznej szczepionki przeciw RSV, jednak w ostatnim czasie opracowano nowoczesne preparaty oraz przeciwciała monoklonalne, które zmniejszają ryzyko ciężkiego przebiegu choroby u niemowląt i osób starszych. Profilaktyka bierna jest szczególnie zalecana wcześniakom i dzieciom z chorobami serca lub płuc.
Jak rozpoznaje się zakażenie RSV? Diagnostyka opiera się głównie na obrazie klinicznym. W razie potrzeby stosuje się szybkie testy antygenowe lub badania molekularne z wymazu z nosa. Badania obrazowe klatki piersiowej wykonuje się wyłącznie w ciężkich przypadkach w celu oceny powikłań.
Ile trwa zakażenie RSV? Objawy kliniczne utrzymują się zwykle od 5 do 10 dni, jednak kaszel i nadreaktywność dróg oddechowych mogą trwać nawet kilka tygodni. U części dzieci po przebytym RSV obserwuje się zwiększoną skłonność do świszczącego oddechu w kolejnych latach życia.
Jak zmniejszyć ryzyko zakażenia? Kluczowe znaczenie ma higiena rąk, unikanie kontaktu z osobami chorymi, regularna dezynfekcja powierzchni oraz ograniczanie ekspozycji niemowląt na duże skupiska ludzi w sezonie infekcyjnym. W grupach wysokiego ryzyka profilaktyka farmakologiczna może istotnie obniżyć ryzyko hospitalizacji.
Przeczytaj również, jakie są powikłania po zapaleniu zatok?
Źródła:
Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.
Prosty formularz! Wybierz godzinę konsultacji i oczekuj na kontakt z lekarzem online
