Artroskopia kolana – wskazania i korzyści z operacji kolana

Trudno mówić o prawidłowym funkcjonowaniu bez sprawnego stawu kolanowego, który stosunkowo łatwo może ulec uszkodzeniu, czy to na skutek wypadku, czy też w przebiegu różnych chorób. Czy możliwa jest jego naprawa?

Jak przebiega artroskopia i dlaczego jest lepsza od innych metod?

Artroskopia jest znacznie mniej inwazyjna niżeli operacja otwarta, oczywiście podobnie jak ona wymaga, tego, aby podać pacjentowi znieczulenie (ogólne, albo od pasa w dół), a sala na której będzie ona przeprowadzana, musi spełniać określone odgórnie warunki.

W pierwszej kolejności pacjent układany jest w pozycji leżącej lub siedzącej, następnie wykonywane jest nacięcie, po to, aby wprowadzić narzędzia artroskopowe do wnętrza stawu. Zwykle robi się to z około trzech miejsc dostępu. Staw wypełnia się następnie roztworem soli fizjologicznej, by ułatwić ocenę poszczególnych struktur.

Dzięki wykonanemu wcześniej nacięciu ortopeda wprowadza kamerę oraz miniaturowe narzędzia chirurgiczne. Kamera ze światłowodem, umożliwia  precyzyjne przeprowadzenie zabiegu, dlatego, że lekarz przez cały zabieg widzi obraz na umiejscowionym przed sobą ekranie. Za pomocą narzędzi operator naprawia zauważone uszkodzenia. Łąkotki usuwa się częściowo lub w całości. Czasami dokonuje się także ich zespolenia za pomocą odpowiednich implantów.

Więzadła, mogą być albo zrekonstruowane, albo zastąpione fragmentem pobranym ze ścięgna, ewentualnie wykorzystuje się do tego materiał syntetyczny. Zazwyczaj opracowuje się więzadła: poboczne strzałkowe, poboczne piszczelowe, krzyżowe przednie oraz krzyżowe tylne. Rekonstruuje się również chrząstki.  Rany pooperacyjne zaopatrywane są za pomocą plastrów. Dolegliwości towarzyszące operacji są tak znikome, że zwykle nie ma konieczności podawania pacjentowi leków przeciwbólowych.

Rehabilitacja po artroskopii

Po zabiegu chory zostaje poinformowany o tym, jak powinien postępować.

Zwykle po operacji można opuścić klinikę już tego samego dnia lub dzień po przeprowadzonej operacji. Szacuje się, że do pełnej sprawności wraca się po około dziesięciu tygodniach od zabiegu. Rany po wykonanym zabiegu goją się zazwyczaj w przeciągu kilku dni. Na zdjęcie szwów pacjenci zazwyczaj zgłaszają się po około 1 tygodniu. Bandaże i plastry pooperacyjne powinny być regularnie zmieniane, by nie doszło do rozwoju ewentualnego zakażenia. Należy pamiętać, że każdy zabieg może przebiegać odmiennie, w związku z czym zlecona rehabilitacja może różnić się w zależności od przypadku. Przez pierwsze tygodnie po zabiegu – nie powinno się zbyt obciążać operowanej nogi – z pomocą przychodzą nam kule i buty ortopedyczne.

Po artroskopii – w przeciwieństwie do otwartej operacji – nie pozostaje zbyt duża blizna. Co więcej, już  nawet kilka godzin po zabiegu, pacjent może wyjść z kliniki do domu. Zabieg artoskopii jest małoinwazyjny, co nie wyklucza jego ogromnej przydatności diagnostycznej. W trakcie artroskopii możliwa jest dokładna ocena struktur wchodzących w skład stawu oraz tego na ile jest sprawny. Należy także wspomnieć, iż artroskopia stawu kolanowego jest znacznie łatwiejsza do przeprowadzenia dla lekarza niż operacja otwarta. Mimo że obie wymagają rehabilitacji w przypadku artroskopii jest ona łatwiejsza (ze względu na brak dużej blizny), dlatego pacjenci szybciej odzyskują sprawność.

Mimo, iż artroskopia jest powszechnie uznawana za bezpieczną metodę, zdarzają się także powikłania pozabiegowe. Najczęściej występujące to powstanie krwiaka wewnątrz stawu lub w jego okolicy. U niewielkiej liczby pacjentów może dojść do zakażenia i wysięku. Do grupy najbardziej narażonej należą osoby cierpiące na: otyłość, cukrzycę, osoby z niewydolnością serca i z problemami z krążeniem w kończynach dolnych. Może u nich dojść do zatorowości płucnej lub zakrzepicy żylnej, przy czym obie choroby są niezwykle poważne i wymagają natychmiastowej interwencji lekarskiej. Na szczęście powikłania dotyczy tylko 1 proc. zabiegów.

Kto najbardziej skorzysta z artroskopii kolana i kiedy zabieg daje najlepsze efekty?

Artroskopia kolana przynosi najlepsze rezultaty u pacjentów, u których dolegliwości mają konkretną, mechaniczną przyczynę, możliwą do usunięcia lub naprawy podczas zabiegu. Dotyczy to przede wszystkim uszkodzeń łąkotek, więzadeł krzyżowych oraz chrząstki stawowej, które powodują ból, uczucie przeskakiwania w stawie, blokowanie kolana lub niestabilność podczas chodzenia. Zabieg szczególnie dobrze sprawdza się u osób aktywnych fizycznie oraz pacjentów po urazach sportowych, u których szybki powrót do sprawności ma kluczowe znaczenie dla jakości życia i możliwości kontynuowania pracy lub treningów. Warto podkreślić, że artroskopia nie zawsze jest rozwiązaniem pierwszego wyboru. U chorych z zaawansowanymi zmianami zwyrodnieniowymi, obejmującymi dużą powierzchnię stawu, efekty zabiegu mogą być ograniczone. Z tego względu kwalifikacja do artroskopii powinna być poprzedzona dokładnym badaniem klinicznym, analizą objawów oraz oceną badań obrazowych, aby realnie ocenić potencjalne korzyści.

Jakie struktury kolana można naprawić podczas artroskopii?

Artroskopia kolana umożliwia precyzyjną ocenę niemal wszystkich struktur wewnątrzstawowych oraz wykonanie szeregu procedur naprawczych w trakcie jednego zabiegu. Najczęściej dotyczy to łąkotek przyśrodkowej i bocznej, które mogą zostać częściowo usunięte, wygładzone lub zszyte, w zależności od rodzaju i lokalizacji uszkodzenia. Zabieg pozwala również na rekonstrukcję więzadeł krzyżowych, zwłaszcza więzadła krzyżowego przedniego, które odpowiada za stabilność kolana. Coraz częściej artroskopia wykorzystywana jest także do leczenia uszkodzeń chrząstki stawowej, poprzez jej oczyszczenie, stymulację regeneracji lub zastosowanie technik wspomagających odbudowę powierzchni stawowych. Dodatkowo możliwe jest usunięcie ciał wolnych, przerosłych fałdów maziowych oraz ocena stopnia zaawansowania zmian zwyrodnieniowych. Tak szeroki zakres możliwości sprawia, że artroskopia pełni jednocześnie funkcję diagnostyczną i leczniczą, ograniczając konieczność wykonywania kolejnych operacji.

Rekonwalescencja i rehabilitacja po artroskopii kolana – co decyduje o tempie powrotu do sprawności?

Proces powrotu do pełnej sprawności po artroskopii kolana jest uzależniony od rodzaju wykonanego zabiegu, rozległości uszkodzeń oraz indywidualnych predyspozycji pacjenta. W przypadku prostych procedur, takich jak częściowe usunięcie łąkotki, chodzenie z pełnym obciążeniem kończyny bywa możliwe już po kilku dniach. Bardziej złożone zabiegi, zwłaszcza rekonstrukcja więzadeł, wymagają dłuższej rehabilitacji, często trwającej kilka miesięcy. Kluczowe znaczenie ma wczesne rozpoczęcie ćwiczeń usprawniających, które zapobiegają sztywności stawu, zanikom mięśniowym i zaburzeniom zakresu ruchu. Rehabilitacja obejmuje stopniowe zwiększanie obciążenia, ćwiczenia wzmacniające mięśnie uda i podudzia oraz trening stabilizacji. Badania pokazują, że pacjenci stosujący się do zaleceń fizjoterapeuty i systematycznie wykonujący ćwiczenia wracają do sprawności szybciej i rzadziej doświadczają nawrotu dolegliwości bólowych.

Powikłania po artroskopii kolana – jak często występują i jak ich uniknąć?

Artroskopia kolana uznawana jest za zabieg bezpieczny, a ryzyko powikłań oceniane jest na poziomie około 1 procenta wszystkich procedur. Najczęściej obserwuje się przejściowe obrzęki, krwiaki oraz wysięk w obrębie stawu, które zwykle ustępują samoistnie w ciągu kilku dni. Rzadziej dochodzi do zakażenia stawu, zakrzepicy żylnej lub zatorowości płucnej, szczególnie u pacjentów z chorobami przewlekłymi, takimi jak cukrzyca, otyłość czy niewydolność krążenia. Ryzyko powikłań zmniejsza się dzięki odpowiedniemu przygotowaniu do zabiegu, przestrzeganiu zaleceń pooperacyjnych oraz wczesnemu uruchamianiu pacjenta. Istotne jest również szybkie reagowanie na niepokojące objawy, takie jak narastający ból, gorączka, zaczerwienienie czy znaczne ograniczenie ruchomości kolana. Wczesna konsultacja lekarska pozwala w większości przypadków skutecznie zapobiec poważniejszym konsekwencjom.

Źródła:

1. American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS). Knee arthroscopy. OrthoInfo.
2. MyHealth.Alberta.ca. Knee arthroscopy, what to expect at home. 

3. ACP Journal Club. Review: Arthroscopic surgery for degenerative knee arthritis and meniscal tears provides minimal benefit. Annals of Internal Medicine.

Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje porady lekarskiej ani konsultacji ze specjalistą. Treść została opracowana na podstawie aktualnej wiedzy medycznej oraz dostępnych wytycznych i publikacji naukowych.